( జూన్ 18 – ఝాన్సీ రాణి లక్ష్మీబాయి వర్ధంతి )
భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట చరిత్రలో అనేక మంది మహనీయులు తమ త్యాగాలతో, పోరాటాలతో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు. అలాంటి అమర వీరులలో ఝాన్సీ రాణి లక్ష్మీబాయి పేరు అత్యంత గౌరవప్రదమైన స్థానం పొందింది. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా కత్తి పట్టి పోరాడిన తొలి మహిళా యోధురాలిగా ఆమె భారతీయుల హృదయాలలో చిరస్మరణీయురాలిగా నిలిచారు. మాతృభూమి స్వాతంత్ర్యం కోసం తన ప్రాణాలను అర్పించిన ఈ మహావీరనారి వర్ధంతిని ప్రతి సంవత్సరం జూన్ 18న దేశవ్యాప్తంగా భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు. ఆమె జీవితం ధైర్యానికి, దేశభక్తికి, ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.
1828 నవంబర్ 19న వారణాసిలో మణికర్ణికగా జన్మించిన లక్ష్మీబాయిని చిన్ననాటి నుంచి ప్రేమగా “మను” అని పిలిచేవారు. ఆమె తండ్రి మోరోపంత్ తాంబే, తల్లి భగీరథీబాయి. చిన్న వయసులోనే తల్లిని కోల్పోయిన మనుబాయి తండ్రి సంరక్షణలో పెరిగింది. ఆ కాలంలో బాలికలకు పరిమిత విద్య మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, మోరోపంత్ తన కుమార్తెను ధైర్యవంతురాలిగా తీర్చిదిద్దాలనే సంకల్పంతో పెంచారు. పీష్వా బాజీరావు ఆశ్రయంలో పెరిగిన మనుబాయి గుర్రపు స్వారీ, కత్తిసాము, విలువిద్య, తుపాకీ వినియోగం వంటి యుద్ధ విద్యలలో విశేష ప్రావీణ్యం సంపాదించింది. నానా సాహెబ్, తాంతియా తోపే వంటి వీరులతో కలిసి పెరగడం వల్ల చిన్ననాటి నుంచే ఆమెలో నాయకత్వ లక్షణాలు, పోరాట స్ఫూర్తి పెంపొందాయి.
1842లో ఝాన్సీ మహారాజు గంగాధర్ రావు నెవాల్కర్ను వివాహం చేసుకున్న అనంతరం ఆమెకు లక్ష్మీబాయి అనే పేరు వచ్చింది. వివాహానంతరం పుట్టిన కుమారుడు నాలుగు నెలల వయసులోనే మరణించగా, ఆ బాధ నుంచి కోలుకోకముందే మహారాజు గంగాధర్ రావు కూడా తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురయ్యారు. వారసత్వ సంక్షోభాన్ని నివారించేందుకు ఆనంద్ రావు అనే బాలుడిని దత్తత తీసుకుని దామోదర్ రావుగా నామకరణం చేశారు. అయితే 1853 నవంబర్ 21న గంగాధర్ రావు మరణించడంతో కేవలం 25 ఏళ్ల వయసులోనే లక్ష్మీబాయి వైధవ్యాన్ని అనుభవించాల్సి వచ్చింది. అదే సమయంలో రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత కూడా ఆమెపై పడింది.
బ్రిటిష్ గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ డల్హౌసీ ప్రవేశపెట్టిన రాజ్యసంక్రమణ సిద్ధాంతం భారతీయ సంస్థానాలపై ఒక కుట్రపూరిత ఆయుధంగా మారింది. ఈ చట్టం ప్రకారం దత్తపుత్రులకు రాజ్యాధికారం చెల్లదని పేర్కొంటూ ఝాన్సీని బ్రిటిష్ పాలనలో కలపాలని నిర్ణయించారు. దామోదర్ రావును వారసుడిగా గుర్తించబోమని ప్రకటించిన బ్రిటిష్ అధికారులు రాణికి పెన్షన్ ఇచ్చి కోటను ఖాళీ చేయాలని ఆదేశించారు. ఈ అన్యాయాన్ని ధిక్కరిస్తూ లక్ష్మీబాయి “మేరీ ఝాన్సీ నహీ దూంగీ” అంటూ చరిత్రలో నిలిచిపోయే ప్రతిజ్ఞ చేశారు. అదే ఆమె పోరాటానికి నాంది పలికింది.
1857లో ప్రారంభమైన ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపించినప్పుడు లక్ష్మీబాయి ఝాన్సీ రక్షణకు పూనుకున్నారు. పురుషులతో పాటు మహిళలతో కూడిన “దుర్గా దళ్” అనే ప్రత్యేక సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఝల్కారీబాయి, కాశీబాయి వంటి వీరనారీమణులు ఆమెకు అండగా నిలిచారు. ఝాన్సీ కోటను పటిష్టం చేసి బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని ఎదుర్కొనేందుకు సిద్ధమయ్యారు. 1858 మార్చిలో సర్ హ్యూ రోజ్ నేతృత్వంలోని భారీ బ్రిటిష్ సైన్యం ఝాన్సీ కోటను ముట్టడించింది. రెండు వారాలకు పైగా సాగిన యుద్ధంలో లక్ష్మీబాయి స్వయంగా సైన్యానికి నాయకత్వం వహిస్తూ అసాధారణ ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించారు. కోట గోడలు కూలిపోతున్నా ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు.
చివరకు కొందరు దేశద్రోహుల సహకారంతో బ్రిటిష్ సైన్యం కోటలోకి ప్రవేశించడంతో పరిస్థితి విషమించింది. అప్పుడు తన దత్తపుత్రుడు దామోదర్ రావును వెన్నుపైన కట్టుకుని గుర్రంపై కోట గోడలపై నుంచి దూకి శత్రువుల నుంచి తప్పించుకున్నారు. అక్కడి నుంచి కల్పి చేరుకుని తాంతియా తోపే తదితర స్వాతంత్ర్య సమరయోధులతో చేతులు కలిపారు. అనంతరం గ్వాలియర్ను స్వాధీనం చేసుకుని బ్రిటిష్ పాలనకు గట్టి సవాల్ విసిరారు. అయితే బ్రిటిష్ సైన్యం భారీగా ప్రతిదాడి చేయడంతో కోటా-కీ-సరాయ్ వద్ద చారిత్రాత్మక తుది యుద్ధం జరిగింది.
1858 జూన్ 18న జరిగిన ఈ భీకర యుద్ధంలో లక్ష్మీబాయి మగవేషం ధరించి రెండు చేతులతో కత్తులు తిప్పుతూ శత్రు సైన్యంపై విరుచుకుపడ్డారు. యుద్ధంలో తీవ్ర గాయాలపాలైనప్పటికీ చివరి శ్వాస వరకు పోరాడారు. బ్రిటిష్ సైనికుల కత్తి దెబ్బలకు గాయపడినా ఆమె ధైర్యం కోల్పోలేదు. తన పార్థివ దేహం శత్రువుల చేతికి చిక్కకూడదనే కోరిక మేరకు ఆమెను గంగాదాస్ మఠానికి తరలించారు. అక్కడ మాతృభూమి కోసం పోరాడుతూ ఆమె కన్నుమూశారు. అనంతరం ఆమెకు రహస్యంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. మరణించే సమయానికి ఆమె వయసు కేవలం 29 సంవత్సరాలు మాత్రమే.
ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి జీవితం నేటి సమాజానికి ఎన్నో విలువైన పాఠాలను అందిస్తుంది. మహిళలు ఏ రంగంలోనైనా పురుషులతో సమానంగా రాణించగలరని ఆమె నిరూపించారు. సంక్షోభ సమయాల్లో ధైర్యంగా నిలబడటం, నాయకత్వం వహించడం, లక్ష్యం కోసం అంకితభావంతో పోరాడటం ఎలా ఉండాలో ఆమె జీవితం చూపిస్తుంది. దేశం కోసం వ్యక్తిగత సుఖాలను త్యాగం చేయడం అత్యున్నత దేశభక్తికి నిదర్శనమని ఆమె చాటిచెప్పారు.
నేటికీ ఝాన్సీ రాణి పేరు వినగానే ప్రతి భారతీయుడి హృదయంలో వీరత్వం ఉప్పొంగుతుంది. ఆమె పోరాటం భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి కొత్త ఊపునిచ్చింది. బ్రిటిష్ సైన్యాధిపతి సర్ హ్యూ రోజ్ కూడా ఆమెను తిరుగుబాటుదారులలో అత్యంత ధైర్యవంతురాలిగా అభివర్ణించడం ఆమె వీరత్వానికి నిదర్శనం. భౌతికంగా ఆమె మన మధ్య లేకపోయినా, ఆమె స్ఫూర్తి తరతరాల భారతీయులను దేశభక్తి మార్గంలో నడిపిస్తూనే ఉంటుంది. జూన్ 18న జరిగే ఆమె వర్ధంతి సందర్భంగా ఆ మహావీరనారికి ఘన నివాళులు అర్పిస్తూ, దేశ సమగ్రత, స్వాభిమానం, స్వాతంత్ర్య విలువలను కాపాడేందుకు మనమందరం కట్టుబడి ఉండాలని సంకల్పిద్దాం.
