రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ రెండో సరసంఘచాలక్ గురూజీ (గోళ్వాల్కర్) సంఘ్ అనే విత్తనాన్ని సంరక్షించి, పెంచి, మర్రిచెట్టుగా చేశారని సహ సర్ కార్యవాహ సీ.ఆర్. ముకుందా అన్నారు. విభజన అన్న అత్యంత సంక్షిష్టమైన సమయంలో సంఘ్ తత్వాన్ని సంరక్షించి, విస్తరించారన్నారు. గుజరాత్ యూనివర్శిటీ కన్వెన్షన్ అండ్ ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్లో ఆర్ఎస్ఎస్ శతాబ్ది ఉత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారతీయ విచార్ మంచ్ నిర్వహించిన నాలుగు రోజుల ఉపన్యాస శ్రేణి ‘రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ కి శతాబ్ది యాత్ర: నేత్రిత్వ కి దిశ ఔర్ భూమికా’’ అనే దానిలో ఆయన ప్రసంగించారు.
సంఘ్ కి డాక్టర్ హెడ్గేవార్ సూత్రకార్ అయితే, గురూజీ భాష్యకార్ అని ముకుంద అభివర్ణించారు. సమాజంలో నిజమైన, సమగ్రమైన పరివర్తన కేవలం రాజకీయాల ద్వారా మాత్రమే జరగదని, జనసంఘ్ కోసం శ్యామప్రసాద్ కి మద్దతిచ్చిన సమయంలోనూ గురూజీకి దీని విషయంలో స్పష్టమైన అవగాహన వుండేదన్నారు.
ఒక ఉదంతాన్ని వివరిస్తూ, సిఆర్ ముకంద ఇలా అన్నారు, “దక్షిణ ప్రాంతంలో సంఘ్ పనిని పర్యవేక్షించిన యాదవ్ రావు జోషి ఒకసారి రంగ హరి జీతో, “గురుజీకి సర్ సంఘచాలక్ బాధ్యత అప్పగించిన రోజు, ఆయన కేశవ్లో మాధవ్ను చూశాడు” అని అన్నారు.డాక్టర్ హెడ్గేవార్ సంఘాన్ని భావజాలపరంగా మరియు సైద్ధాంతికంగా నిర్మించిన విధంగానే, గురూజీ ఆ దృష్టిని దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించే పవిత్రమైన విధిని స్వీకరించారు” అని ముకుంద పేర్కొన్నారు.
అలాగే ముకుంద మరో ఘటనను కూడా వివరిస్తూ.. ‘‘ఒకసారి గురూజీ ఒక జర్నలిస్టుతో, ‘సంఘ్కు నా సహకారం ఏమిటంటే, డాక్టర్ హెడ్గేవార్ దానిని నాకు అప్పగించిన విధంగానే నేను దానిని భద్రపరిచాను’’ అని స్పష్టం చేశారని తెలిపారు. అలాగే జ్యేష్ఠ ప్రచారక్ అప్పాజీ జోషి విషయాన్ని కూడా ముకుంద ప్రస్తావించారు. ఓ సారి అప్పాజీ జోషితో కొందరు మాట్లాడుతూ.. ‘‘ ‘మీరు డాక్టర్ హెడ్గేవార్ కుడి భుజం అని మేము ఎల్లప్పుడూ భావించాము’అని కొందరు పేర్కొనగా… అప్పాజీ బదులిస్తూ.. ‘మీరు చెప్పింది పూర్తిగా నిజమే, కానీ గురూజీ హెడ్గేవార్ జీ హృదయం’ అని స్పష్టంగా పేర్కొన్నారని ముకుంద తెలిపారు.
నేటికీ కూడా, డాక్టర్ హెడ్గేవార్ ఆలోచనలు మరియు దార్శనికత ఎప్పటిలాగే సందర్భోచితంగా ఉన్నాయని, ఈ రోజు మనం చేపట్టే ఏ పని అయినా గురూజీ ముద్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తూనే వుంటుందన్నారు. గురూజీ సరసంఘచాలక్ బాధ్యతను చేపట్టిన సమయం చాలా క్లిష్టమైందని, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం, దేశ విభజన, గాంధీ హత్య కేసులో తప్పుడు ఆరోపణలను ఎదుర్కొంటోందన్నారు. ఈ పరీక్షా సమయం నుంచి సంఘాన్ని స్పష్టమైన దిశలో, గట్టి సంకల్పంతో నడిపించింది గురూజీ అని తెలిపారు.
1925 నుండి 1940 వరకు మొదటి పదిహేను సంవత్సరాలలో, డాక్టర్ హెడ్గేవార్ మరియు అతని సన్నిహితులు దేశవ్యాప్తంగా సంఘ్ పనిని చేపట్టారని, దైనందిన శాఖ ద్వారా హిందూ సమాజాన్ని మేల్కొలిపి, ఐక్యపరిచారన్నారు. అయితే.. ఆ సమయంలో వారెవ్వరికీ పెద్ద గుర్తింపు రాలేదన్నారు. సంఘ్ యొక్క అంతిమ లక్ష్యం, “పరమ వైభవం” అనేది ప్రారంభంలోనే నిర్ణయమైందని, కానీ దానిని ఎలా సాధించగలం అనే ప్రశ్న అలాగే ఉండిపోయిందన్నారు. డాక్టర్ హెడ్గేవార్ పెంచి పోషించిన అంకితభావంతో కూడిన యువకుల బృందం, లక్నో నుండి కాశీ వరకు దక్షిణం వరకు మరియు అంతకు మించి భారతదేశం అంతటా ప్రయాణించి సంఘ్ పనిని వ్యాప్తి చేశారని అన్నారు.
గురూజీ సరసంఘచాలక్ అనే గురుతర బాధ్యతలను స్వీకరించిన సమయంలో వెయ్యి కంటే తక్కువ శాఖలు వుండేవని, కానీ 1973 నాటికి ఈ సంఖ్య 20,000 దాటిందన్నారు. ఈ పెరుగుదల అంతా కూడా డాక్టర్ హెడ్గేవార్ దార్శనికత, గురూజీ అవిశ్రాంత కృషి స్పష్టంగా ద్యోతకమవుతూనే వుందన్నారు.
నేటికీ సమాజం ముందు, స్వయంసేవకుల ముందు గురూజీ ప్రస్తావించిన సమస్యలు సందర్భోచితమేనని, 1940లలో ప్రారంభమైన ఈ ప్రక్రియ వివిధ కార్యకలాపాల ద్వారా సంఘ్ భావజాలం ప్రజలను చేరుకుందని తెలిపారు. అయితే స్వాతంత్రం తర్వాత బాలాసాహెబ్ దేవరస్, భయ్యాజీ దాణే సంఘ్ దార్శనికతను విస్తరించడానికి కొత్త సంస్థల ఆవిర్భావం గురించి చర్చలు చేశారని, వీటికి సంబంధించిన పూర్తి సమాచారం రంగాహరి గురూజీ గురించిన రాసిన పుస్తకంలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నారని తెలిపారు.అయితే 1948 లో సంఘ్ పై నిషేధం విధించినప్పుడు ఇవేవీ కాగితంపైకి రాలేదని, అచ్చు రూపంలో లేవని ,అయితే.. ఆ పనిని ఇప్పుడు అందరమూ చూస్తున్నామని పేర్కొన్నారు.
1954 లో ఢిల్లీలోని సింధి గ్రామంలో జరిగిన ఓ కార్యక్రమంలో గురూజీ బౌద్ధిక్ ఇస్తూ… స్వాతంత్రం తర్వాత సంఘ్ పాత్ర గురించి, అలాగే అది రాజకీయ పార్టీని ఏర్పాటు చేయాలా? లేదా సాంస్కృతిక సంస్థగానే వుండాలా? అనే దాని గురించి కూడా స్పష్టమైన దృక్పథాన్ని ఆవిష్కరించారని తెలిపారు.
రంగ హరి జీ కథనం ప్రకారం, ఈ ఏడు రోజుల చింతన్ బైఠక్ “స్వ” (స్వయం) మరియు “సర్వాగిన్ ఉన్నతి” (సమగ్ర అభివృద్ధి) పై లోతుగా దృష్టి పెట్టింది. ఆ యుగంలో గురూజీ మార్గదర్శకత్వం నేటికీ సంఘ దిశను రూపొందిస్తోంది.’’ అని ముకుంద వివరించారు. అయితే సంఘ్ కి స్వాతంత్రం అనేది కేవలం అధికార బదిలీ అనే దృక్పథం మాత్రమే కాదని, స్వరాజ్, స్వ, జీవిత విలువలు, పరివర్తన వైపు ప్రయాణం అని ఓ ఉదంతాన్ని వివరిస్తూ ముకుంద స్పష్టం చేశారు.
నేడు సంఘ్ యొక్క విస్తారమైన విస్తరణ గురూజీ దార్శనిక చర్యకు స్పష్టమైన ప్రతిబింబం. ఆయన నాయకత్వంలో అనేక సంస్థలు RSS నుండి ప్రేరణ పొందాయని అన్నారు.జనసంఘ్ ఏర్పడినప్పుడు, ఒక సంవత్సరం తర్వాత ది న్యూయార్క్ టైమ్స్ జర్నలిస్ట్ లూకాస్ గురూజీని ఇంటర్వ్యూ చేశాడు, అతను సంఘ్ మరియు జనసంఘ్ గురించి రాయాలనుకుంటున్నానని చెప్పాడు.గురూజీ ఇలా బదులిచ్చారు, “మీరు సంఘ్ మరియు జనసంఘ్ గురించిన అపోహలకు మరింత బలం చేకూరుస్తారుసంఘ్ పై నిషేధం సమయంలో కూడా ఆ సంస్థ తరపున మాట్లాడటానికి ఎవరూ లేరని, అందుకే రాజకీయ సంస్థను సృష్టించాలనే ఆలోచన తలెత్తిందని ఆయన వివరించారు.గురూజీ సివాన్ జైలులో ఉన్నప్పుడు దీని గురించి రాశారు. నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడానికి సంఘ్ మరియు ప్రభుత్వానికి మధ్య మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తున్న మౌలి చంద్ర శర్మ, భయాజీ దాణేతో రాజకీయ సంస్థ ఆవశ్యకత గురించి చర్చించారు.’’ అని ముకుంద వెల్లడించారు.
అయితే, తరువాత శ్యామా ప్రసాద్ ముఖర్జీ మద్దతు కోరుతూ గురూజీని కలిసినప్పుడు, ఆర్ఎస్ఎస్ ఒక సాంస్కృతిక సంస్థగానే ఉంటుందని గురూజీ స్పష్టం చేశారు. కుటుంబాలు మరియు సమాజంలో పరివర్తన తీసుకురావడమే సంఘ్ లక్ష్యం, ఈ స్పష్టత చాలా కాలం క్రితమే సాధించబడింది” అని గురూజీ పేర్కొన్నారని ముకుంద తెలిపారు.
ఇప్పుడు మనం టెక్నాలజీ, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, మెషిన్ లెర్నింగ్, క్వాంటం కంప్యూటింగ్ మొదలైన వాటి గురించి విస్తృతంగా మాట్లాడుకుంటున్నామని, అయితే… గురూజీ కాలంలోనే ఈ మార్పు గురించి విస్తృతమైన చర్చలు జరిగాయన్నారు. ‘‘మనం టెక్నాలజీని ఆపలేము. అది అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంటుంది.’ దాదాపు 20 సంవత్సరాల క్రితం ప్రసిద్ధ భవిష్యత్తు నిపుణుడు మరియు రచయిత ఆల్విన్ టాఫ్లర్ రాసినట్లుగా, ‘ఈ రోజు న్యూయార్క్లో ఉన్నది రేపు బీజింగ్లో ఉంటుంది; నేడు మాస్కోలో ఉన్నది త్వరలో వేరే చోటికి వ్యాపిస్తుంది.’’ అని గురూజీ పేర్కొన్నారని తెలిపారు.
సాంకేతిక మార్పు అనేది అనివార్యమని గురూజీ ఏనాడో అంగీకరించారని, అయితే.. దీనికి తోడు ఓ లోతైన ప్రశ్నను కూడా గురూజీ అప్పుడే ప్రస్తావించారని పేర్కొంటూ.. ‘‘ధర్మ దృక్పథం ద్వారా మనం సాంకేతికతను వీక్షించగలమా మరియు ఉపయోగించగలమా? ధర్మం ఆధారంగా దాని ఉపయోగం లేదా దుర్వినియోగాన్ని మనం నిర్ణయించగలమా?'” అని ప్రశ్నించారని ముకుంద గుర్తు చేసుకున్నారు.
