“Nobody is free until everybody is free.” (అందరూ స్వేచ్ఛగా ఉన్నప్పుడే నిజమైన స్వేచ్ఛ.)అమెరికా పౌరహక్కుల ఉద్యమ నాయకురాలు ఫ్యానీ లూ హేమర్ దశాబ్దాల క్రితం చెప్పిన ఈ మాటలు నేడు మరోసారి ప్రపంచవ్యాప్తంగా మారుమోగుతున్నాయి. కారణం ఒక సోషల్ మీడియా ఉద్యమం #FreeAfghanWomen.
ఇది కేవలం ఒక హ్యాష్ట్యాగ్ కాదు. కోట్లాది ఆఫ్ఘాన్ మహిళల నిశ్శబ్ద వేదనను ప్రపంచానికి వినిపించే డిజిటల్ ఉద్యమంగా మారింది.
ఎలా మొదలైంది?
సోషల్ మీడియాలో వైరల్ అవుతున్న వీడియోలు మొదట చూస్తే సాధారణ ఫ్యాషన్ లేదా మేకప్ రీల్స్లా కనిపిస్తాయి. ఒక యువతి చిరునవ్వుతో కెమెరా ముందు నిలబడి ఉంటుంది. నేపథ్య సంగీతంగా ఆఫ్ఘాన్ జానపద గీతం వినిపిస్తుంది.
కొన్ని క్షణాలకే సంగీతం మారిపోతుంది. అదే యువతి బుర్ఖా ధరించి కనిపిస్తుంది. చివర్లో తెరపై ఒకే సందేశం వెలుగుతుంది “Free Afghan Women.”
వీడియో ముగుస్తుంది. కానీ ప్రశ్నలు అక్కడి నుంచే మొదలవుతాయి.
ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మహిళలు ఇదే తరహా వీడియోలను రూపొందిస్తూ ఆఫ్ఘాన్ మహిళలకు సంఘీభావం తెలుపుతున్నారు. ఇవి వినోదం కోసం కాదు; స్వేచ్ఛ కోల్పోయిన మహిళల జీవితాన్ని ప్రపంచం గుర్తు పెట్టుకోవాలని చేసే ప్రయత్నం. అందుకే ఈ వీడియోలు కోట్లాది వీక్షణలు, లక్షలాది స్పందనలు పొందుతున్నాయి.
ఆఫ్ఘాన్ మహిళల స్వేచ్ఛ ఎలా క్షీణించింది?
1996లో తాలిబన్లు మొదటిసారి ఆఫ్ఘానిస్తాన్లో అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత మహిళల జీవితాలపై కఠినమైన ఆంక్షలు అమలయ్యాయి. బాలికల విద్య, మహిళల ఉపాధి, ప్రజా జీవితంలో వారి భాగస్వామ్యం తీవ్రంగా పరిమితమయ్యాయి.
2001లో అమెరికా నేతృత్వంలోని దళాలు ఆఫ్ఘానిస్తాన్లోకి ప్రవేశించిన అనంతరం పరిస్థితుల్లో మార్పు వచ్చింది. దాదాపు రెండు దశాబ్దాల పాటు వేలాది బాలికలు మళ్లీ పాఠశాలలకు వెళ్లారు. మహిళలు విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదివి వైద్యులు, ఉపాధ్యాయులు, ఇంజినీర్లు, జర్నలిస్టులు, పారిశ్రామికవేత్తలుగా ఎదిగారు. కొందరు పార్లమెంట్ సభ్యులుగా కూడా ఎన్నికయ్యారు.
అయితే 2021 ఆగస్టులో తాలిబన్లు మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆ మార్పులు వేగంగా వెనక్కి వెళ్లాయి.
వరుస ఆంక్షలు తాలిబన్ పాలనలో
* బాలికల మాధ్యమిక విద్య నిలిపివేయబడింది.
* మహిళల విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశంపై నిషేధం విధించబడింది.
* అనేక ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఉద్యోగాల నుంచి మహిళలను తొలగించారు.
* పార్కులు, వ్యాయామశాలలు, పలు ప్రజా ప్రదేశాల్లో ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేశారు.
* మహిళల దుస్తులు, ప్రజా జీవితంలో వారి ప్రవర్తనపై కఠిన నిబంధనలు అమలు చేశారు.
ఐక్యరాజ్యసమితి సహా పలు అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఈ పరిమితులపై పునరావృతంగా ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.
అయినా ఆగని పోరాటం ఆంక్షలు పెరిగినా ఆఫ్ఘాన్ మహిళల ఆశలు ఆగలేదు.
కొంతమంది రహస్య తరగతులు నిర్వహిస్తూ బాలికలకు విద్య అందిస్తున్నారు. మరికొందరు తమపై జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని ప్రపంచానికి తెలియజేస్తున్నారు. విద్య, గౌరవం, స్వేచ్ఛ కోసం వారి పోరాటం తుపాకులతో కాదు జ్ఞానంతో, ధైర్యంతో, ఆశతో కొనసాగుతోంది.
బుర్ఖా వెనుక సందేశం
ఈ వైరల్ ట్రెండ్లో బుర్ఖా ధరించడం ఏ మతపరమైన వస్త్రధారణపై వ్యాఖ్య కాదు. వీడియో సృష్టికర్తలు దానిని ఆఫ్ఘాన్ మహిళలపై విధించబడిన పరిమితులకు ఒక ప్రతీకగా ఉపయోగిస్తున్నారు. కొద్దిసేపటి వీడియో వెనుక నాలుగేళ్లుగా కొనసాగుతున్న మహిళల ఆవేదన, ఆంక్షలు, ఆశలు దాగి ఉన్నాయి.
ప్రపంచానికి గుర్తు చేస్తున్న సందేశం
ఈ రోజు ఆఫ్ఘానిస్తాన్ ఆర్థిక సంక్షోభం, ఆహార కొరత, పేదరికం, వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం, నిరాశ్రయ జీవితం వంటి అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో మహిళలపై కొనసాగుతున్న పరిమితులు వారి జీవితాలను మరింత క్లిష్టంగా మార్చుతున్నాయని అంతర్జాతీయ సంస్థలు పేర్కొంటున్నాయి.
ప్రతి విప్లవం ఒక చిన్న స్వరంతోనే ప్రారంభమవుతుంది. #FreeAfghanWomen కూడా అలాంటి స్వరమే. దీనిని కేవలం ఒక సోషల్ మీడియా ట్రెండ్గా కాకుండా, చదువుకోవాలని, పని చేయాలని, తన జీవితాన్ని తానే నిర్ణయించుకోవాలని కోరుకునే ప్రతి ఆఫ్ఘాన్ మహిళ ఆకాంక్షగా చూడాలి.
ఎందుకంటే ఒక మహిళ స్వేచ్ఛను బంధించినప్పుడు, మానవ సమాజం మొత్తం తన స్వేచ్ఛలో కొంత భాగాన్ని కోల్పోతుంది. అందుకే ఫ్యానీ లూ హేమర్ చెప్పిన ఆ మాట నేటికీ ప్రపంచాన్ని ప్రశ్నిస్తూనే ఉంది.”Nobody is free until everybody is free.”
