ప్రకృతిని పరమాత్మ స్వరూపంగా ఆరాధించే అద్భుతమైన సంస్కృతి మనది. ఆకాశాన్ని తాకే శిఖరాలు కేవలం మట్టి, బండరాళ్ల కుప్పలు కావు; సనాతన ధర్మం వాటిని దైవత్వానికి ప్రతీకలుగా భావిస్తుంది. యోగుల తపస్సుకు నిలయాలుగా, దేవతల నివాసాలుగా, జీవకోటిని ఉద్ధరించే నదుల జన్మస్థానాలుగా కొండలు, పర్వతాలు మానవ పరిణామ క్రమంలో విడదీయలేని భాగమయ్యాయి. ఎన్నో పక్షులు, జంతువులకు నివాసాలుగా.. జలపాతాల మూలాలుగా మన పురాణాలు, ఇతిహాసాల్లో కొండలకు ఉన్న ప్రాముఖ్యతను తెలుసుకోవడం అంటే మన మూలాలను గౌరవించడమే.
సనాతన ధర్మంలో కొండలను సాక్షాత్తు శివ స్వరూపాలుగా పరిగణిస్తారు. అందుకే మనం హిమాలయాలను ‘గిరిరాజ’ అని, కైలాస పర్వతాన్ని పరమేశ్వరుడి నివాసంగాను కొలుస్తాం. “పర్వతానాం అహం హిమాలయః” అని భగవద్గీతలో కృష్ణ పరమాత్మ స్వయంగా ప్రకటించడం ద్వారా పర్వతాలలోని దైవత్వాన్ని చాటి చెప్పారు. కొండల పైన ఆలయాలు ఉండటం వెనుక ఒక గొప్ప ఉద్దేశ్యం ఉంది. ఎత్తైన ప్రదేశానికి చేరుకోవడం అనేది సాధకుడి ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు చిహ్నం. మనసును ప్రాపంచిక విషయాల నుండి మళ్ళించి, ఎత్తులో ఉండే ప్రశాంత వాతావరణంలో దైవాన్ని దర్శించుకోవడం వల్ల మానసిక స్థితి ఉన్నతంగా మారుతుంది.
గోవర్ధన గిరి ప్రస్తావన మనకు ప్రకృతి ఆరాధనను నేర్పుతుంది. ఇంద్రుడి గర్వాన్ని అణచి, కొండలను, అడవులను పూజించాలని కృష్ణుడు బోధించడం ద్వారా పర్యావరణ పరిరక్షణే ధర్మమని మనకు అర్థమవుతుంది. అలాగే రామాయణంలో హనుమంతుడు సంజీవని పర్వతాన్ని మోసుకురావడం, కొండలలో లభించే ఔషధాల ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. అగస్త్య మహర్షి వింధ్య పర్వతాల గర్వాన్ని అణచడం వంటి కథలు ప్రకృతి శక్తులపై మానవ నియంత్రణను, ప్రకృతితో ఉండవలసిన సమన్వయాన్ని సూచిస్తాయి.
భారతదేశంలో గల సప్తగిరులు, అరుణాచలం, శ్రీశైలం వంటి పర్వత శ్రేణులు భక్తుల పాలిట కల్పవృక్షాలు. అరుణాచల కొండను సాక్షాత్తు అగ్ని లింగంగా భావించి గిరి ప్రదక్షిణ చేయడం వెనుక ఉన్న అంతరార్థం ఏమిటంటే, ప్రకృతి చుట్టూ తిరగడం.. దైవం చుట్టూ తిరగడమేనని.. కొండలు మనకు స్థితప్రజ్ఞతను నేర్పుతాయి. ఎండ, వాన, చలి వంటి ద్వంద్వాలను తట్టుకుంటూ నిశ్చలంగా ఉండే కొండలు, మనిషి కూడా జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలను అంతే ధీరత్వంతో ఎదుర్కోవాలని మౌనంగా సందేశాన్ని ఇస్తాయి.
చివరగా, సనాతన ధర్మం ప్రకారం కొండలు, పర్వతాలు కేవలం భౌతిక సంపద మాత్రమే కాదు, అవి జ్ఞానానికి, మోక్షానికి మార్గదర్శకాలు. కొండల నుండి ప్రవహించే నదులు మన పాపాలను కడిగివేస్తే, కొండల పై కొలువై ఉన్న దైవం మన అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తుంది. ఈ పవిత్రమైన గిరి శిఖరాలను కాపాడుకోవడం అంటే మన సంస్కృతిని, ఆధ్యాత్మిక వారసత్వాన్ని రక్షించుకోవడమే. ప్రకృతిని పూజించడం అంటే మనల్ని మనం పూజించుకోవడమే అనే సనాతన సత్యాన్ని ఈ కొండలు మనకు నిరంతరం గుర్తు చేస్తూనే ఉంటాయి.
