మహాపురుషుల జీవితాలను పరిశీలించినప్పుడు వారి వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో తల్లుల పాత్ర ఎంతో విశిష్టమైనదని తెలుస్తుంది. తల్లి ఇచ్చే ప్రేమ, సంస్కారం, ధైర్యం, నైతిక విలువలు బిడ్డ జీవితంపై చెరగని ముద్ర వేస్తాయి. అలాంటి మహనీయులలో గౌతమ బుద్ధుడు అగ్రగణ్యుడు. ఆయనకు జన్మనిచ్చిన మాయాదేవి భారతీయ చరిత్రలో చిరస్మరణీయమైన మాతృమూర్తి.
మాయాదేవి శాక్య వంశానికి చెందిన రాజకుమార్తె. ఆమె శుద్ధోదన మహారాజును వివాహం చేసుకుంది. కపిలవస్తు రాజకుటుంబంలో మహారాణిగా జీవించిన ఆమె సౌమ్యత, పవిత్రత, దయ, ధర్మనిష్ఠలకు ప్రసిద్ధురాలిగా బౌద్ధ సంప్రదాయాలు పేర్కొంటాయి.
బౌద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం, మాయాదేవికి ఒక విశిష్టమైన స్వప్నం వచ్చింది. ఆ స్వప్నంలో ఒక తెల్లని ఏనుగు తన గర్భంలో ప్రవేశించినట్లు ఆమె దర్శించింది. దీనిని జ్ఞానవంతుడు, మహోన్నతుడు జన్మించబోతున్నాడనే శుభసూచకంగా భావించారు.
క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దంలో, లుంబినీ వనంలో మహామాయాదేవి సిద్ధార్థ గౌతమునికి జన్మనిచ్చింది. ఆ శిశువే తరువాత ప్రపంచానికి శాంతి, కరుణ, అహింస, జ్ఞాన మార్గాలను బోధించిన గౌతమ బుద్ధుడయ్యాడు. అందువల్ల మాయాదేవి పేరు బుద్ధుని జన్మకథతో విడదీయరాని సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది.
అయితే మాయాదేవి తన కుమారుడిని ఎక్కువ కాలం పెంచే అవకాశం పొందలేదు. సిద్ధార్థుడు జన్మించిన కొద్ది రోజులకే ఆమె మరణించింది. అనంతరం మాయాదేవి సోదరి మహాప్రజాపతి గౌతమి సిద్ధార్థుని పెంచి పోషించింది. ఆమె కూడా బుద్ధుని జీవితంలో ఎంతో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.
మాయాదేవి జీవితం మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. ఒక మహాపురుషుని జన్మనివ్వడం మాత్రమే తల్లి గొప్పతనం కాదు; ఆమె వ్యక్తిత్వం, విలువలు, సంస్కారం, త్యాగం కూడా తరువాతి తరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి. ప్రపంచానికి బుద్ధుని వంటి జ్ఞానజ్యోతిని అందించిన మాతృమూర్తిగా మహామాయాదేవి చరిత్రలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించింది.
గౌతమ బుద్ధుడు మానవాళికి దుఃఖ విముక్తి, కరుణ, సమానత్వం, అహింస వంటి విలువలను బోధించాడు. ఆ మహనీయునికి జన్మనిచ్చిన మాయాదేవిని స్మరించడం అంటే మాతృత్వంలోని పవిత్రతను, త్యాగాన్ని గౌరవించడం. అందుకే మాయాదేవి “మహాపురుషునికి జన్మనిచ్చిన మహత్తర మాతృమూర్తి”గా ఎప్పటికీ స్మరణీయురాలు.
