( మే 31 – అహిల్యాదేవి హోల్కర్ జయంతి )
భారతదేశ చరిత్రలో ధర్మపాలన, ప్రజాసేవ, మహిళా సాధికారత, ఆధ్యాత్మికతకు ప్రతీకగా నిలిచిన మహనీయుల్లో రాజమాత అహిల్యాబాయి హోల్కర్ పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. ప్రతి సంవత్సరం మే 31న ఆమె జయంతిని దేశవ్యాప్తంగా ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. ఈ సందర్భంగా ఆమె భారతీయ సంస్కృతి, సనాతన ధర్మం, ప్రజా సంక్షేమం కోసం చేసిన సేవలను స్మరించుకుంటారు. “లోకమాత”గా పేరుపొందిన అహిల్యాదేవి భారతదేశ చరిత్రలో ఆదర్శవంతమైన మహిళా పాలకురాలిగా నిలిచారు.
1725 మే 31న మహారాష్ట్రలోని అహ్మద్నగర్ జిల్లాలో ఉన్న చోండి గ్రామంలో అహిల్యాదేవి జన్మించారు. చిన్ననాటి నుంచే ఆమెకు ధార్మికత, వినయం, సేవాభావం అలవడింది. ఆమె ప్రతిభను గుర్తించిన మరాఠా సామ్రాజ్యానికి చెందిన ప్రముఖ సేనాని మల్హార్రావు హోల్కర్ తన కుమారుడు ఖండేరావుతో ఆమె వివాహం జరిపించారు. వివాహానంతరం అహిల్యాదేవి రాజ కుటుంబంలోకి అడుగుపెట్టినా, సాధారణ ప్రజల కష్టాలను ఎప్పుడూ మరచిపోలేదు.
భారతదేశ చరిత్రలో ధర్మపాలన, ప్రజాసేవ, మహిళా సాధికారత, ఆధ్యాత్మికత, పరిపాలనా దక్షత వంటి విలువలను సమన్వయం చేసి ఆదర్శవంతమైన పాలన అందించిన మహనీయుల్లో రాజమాత అహిల్యాబాయి హోల్కర్ అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం సంపాదించారు. “వసుధైవ కుటుంబకం” మరియు “సర్వే భవంతు సుఖినః” అనే భారతీయ ఆధ్యాత్మిక భావజాలాన్ని కేవలం మాటల్లో కాకుండా పరిపాలనలో ఆచరణలో చూపించిన మహారాణిగా ఆమె గుర్తింపు పొందారు. 18వ శతాబ్దంలో మహిళలకు సమాజంలో పరిమిత అవకాశాలు మాత్రమే ఉన్న సమయంలో, అహిల్యాదేవి అసాధారణ ధైర్యం, సంకల్పం, దూరదృష్టితో భారతదేశ చరిత్రలో చిరస్మరణీయ నాయకురాలిగా నిలిచారు.
అహిల్యాదేవి జీవితం ఎన్నో విషాదాలు, పరీక్షలతో నిండిపోయింది. ఆమె భర్త ఖండేరావు యుద్ధంలో మరణించడంతో చిన్న వయస్సులోనే విధవరాలయ్యారు. ఆ తర్వాత ఆమెకు అండగా నిలిచిన మల్హార్రావు హోల్కర్ కూడా మరణించడంతో రాజ్య బాధ్యతలు పూర్తిగా ఆమె భుజాలపై పడ్డాయి. ఆ కాలంలో ఒక మహిళ పాలకురాలిగా ఎదగడం సులభమైన విషయం కాదు. అంతర్గత కుట్రలు, శత్రు రాజ్యాల బెదిరింపులు, రాజకీయ ఒత్తిడులు ఎదురైనా ఆమె వెనుకడుగు వేయలేదు. అపారమైన ధైర్యంతో రాజ్యాన్ని సమర్థంగా పరిపాలించి ప్రజల విశ్వాసాన్ని గెలుచుకున్నారు.
అహిల్యాదేవి పాలనలో ప్రజాసంక్షేమానికి అత్యంత ప్రాధాన్యత ఉండేది. రైతుల అభివృద్ధి కోసం చెరువులు, కాలువలు నిర్మించి నీటిపారుదల సదుపాయాలను మెరుగుపరిచారు. వాణిజ్యాభివృద్ధి కోసం రహదారులు నిర్మించి రాజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేశారు. న్యాయపాలనలో ఆమె అత్యంత నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించేవారు. ప్రజల సమస్యలను స్వయంగా తెలుసుకుని పరిష్కరించే నాయకురాలిగా పేరు పొందారు. ఆమె పాలనలో మధ్యప్రదేశ్లోని మహేశ్వర్ ఒక ప్రముఖ సాంస్కృతిక, ఆర్థిక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందింది.
సనాతన ధర్మ పరిరక్షణలో అహిల్యాదేవి చేసిన సేవలు భారత చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచాయి. విదేశీ దాడులతో ధ్వంసమైన అనేక దేవాలయాలను ఆమె పునర్నిర్మించారు. ముఖ్యంగా కాశీ విశ్వనాథ ఆలయం పునర్నిర్మాణం ఆమె చేసిన అత్యంత గొప్ప సేవగా గుర్తించబడుతుంది. అలాగే సోమనాథ ఆలయం, ఓంకారేశ్వర్ జ్యోతిర్లింగం, ఘృష్ణేశ్వర్ ఆలయం వంటి అనేక పుణ్యక్షేత్రాల అభివృద్ధికి ఆమె విశేష కృషి చేశారు. గంగానది తీరంలో ఘాట్లు, యాత్రికుల కోసం ధర్మశాలలు నిర్మించి భారతీయ సంస్కృతిని బలోపేతం చేశారు.
మహిళా సాధికారత విషయంలో కూడా అహిల్యాదేవి ఎంతో ముందుచూపుతో వ్యవహరించారు. విధవరాలైన మహిళల ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకునే అన్యాయ చట్టాలను రద్దు చేసి మహిళల గౌరవాన్ని కాపాడారు. మహిళల విద్య, ఆర్థిక స్వావలంబనకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. మహేశ్వరి చీరలకు ప్రాచుర్యం కల్పించి స్థానిక కళాకారులకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించారు. కవులు, పండితులు, కళాకారులను ప్రోత్సహించి కళాసంస్కృతుల అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డారు.
అహిల్యాదేవి హోల్కర్ జీవితం భారతీయ మహిళా శక్తికి, ధర్మనిష్ఠకు, ప్రజాసేవకు ప్రతీక. ఆమె పాలన ప్రజల హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచింది. ధర్మాన్ని కాపాడుతూ ప్రజల సంక్షేమం కోసం అంకితభావంతో పనిచేసిన అహిల్యాదేవి నేటికీ ప్రతి భారతీయుడికి స్ఫూర్తి. దేశం, సంస్కృతి, ప్రజల కోసం జీవించిన ఆ మహారాణికి శతకోటి వందనాలు.
