మల్హర్ చారిత్రక వైభవం : సనాతన ధర్మ వారసత్వానికి సజీవ సాక్ష్యాలు

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బిలాస్‌పూర్ జిల్లాలో ఉన్న మల్హర్ గ్రామం మరోసారి తన చారిత్రక వైభవాన్ని చాటుకుంది. తాజాగా ఇక్కడ లభించిన 1500 ఏళ్ల నాటి రాగి శాసనం (తామ్రపత్రం) భారతదేశ చరిత్ర, ముఖ్యంగా దక్షిణ కోసల ప్రాంతపు సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులపై కొత్త వెలుగులు ప్రసరింపజేస్తోంది. సుమారు 3.5 కిలోల బరువున్న ఈ భారీ తామ్రపత్రం ఆనాటి లోహశాస్త్ర నైపుణ్యానికి నిదర్శనం మాత్రమే కాకుండా, అప్పటి పరిపాలనా వ్యవస్థలోని దానధర్మాల ప్రాముఖ్యతను కూడా తెలియజేస్తోంది. ఈ శాసనం ఆరో లేదా ఏడో శతాబ్దానికి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. ఇది ఛత్తీస్‌గఢ్ చరిత్రలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన పాండువంశానికి చెందిన కాలం. ఈ వంశంలో అగ్రగణ్యుడైన మహాశివగుప్త బాలార్జునుడి పాలనను చరిత్రకారులు ‘స్వర్ణయుగం’గా అభివర్ణిస్తారు. ఆయన కాలంలోనే ఈ ప్రాంతంలో శైవ, వైష్ణవ మరియు బౌద్ధ మతాలు వర్ధిల్లాయి.

ఈ తామ్రపత్రంలోని అతి ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే, ఇందులో హైహయవంశానికి చెందిన కల్చురీ రాజు జాజ్వల్యదేవుడి ప్రస్తావన ఉండటం. మహాశివగుప్త బాలార్జునుడు ఒక గ్రామాన్ని దానంగా ఇచ్చిన వృత్తాంతాన్ని ఈ శాసనం వివరిస్తుంది. ఇది ఆ కాలంలోని వివిధ రాజవంశాల మధ్య ఉన్న సత్సంబంధాలను మరియు భూమిని దానంగా ఇచ్చే సాంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. బ్రాహ్మీ లిపిలో లిఖించబడిన ఈ శాసనం ఆనాటి అధికారిక భాషా వ్యవహారాలను, లిపి పరిణామ క్రమాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి పరిశోధకులకు ఒక అమూల్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది. మల్హర్ ప్రాంతం ప్రాచీన కాలంలో ‘ప్రసన్నపూర్’ అనే పేరుతో పిలువబడేదని, ఇది ఒకప్పుడు దక్షిణ కోసల ప్రాంతానికి ప్రధాన వాణిజ్య మరియు సాంస్కృతిక కేంద్రంగా ఉండేదని తెలుస్తోంది.

మల్హర్‌లో క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దానికి (సుమారు 200 BCE) చెందిన చతుర్భుజ విష్ణువు విగ్రహం లభించింది. ఇది భారతదేశంలోనే లభించిన అత్యంత ప్రాచీనమైన విష్ణు విగ్రహాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. దీనిపై ఉన్న శాసనం ప్రకారం దీనిని భరద్వాజ అనే మహిళ ప్రతిష్టించినట్లు తెలుస్తోంది.క్రీస్తుపూర్వం 1వ శతాబ్దం నుండి క్రీస్తుశకం 4వ శతాబ్దం వరకు ఇక్కడ ఒక ప్రత్యేక చిహ్నంతో కూడిన నాణేలు లభించాయి. వీటిని మల్హర్ సింబల్ నాణేలుగా పిలుస్తారు. వీటిపై ఏనుగు, ఉజ్జయిని చిహ్నం వంటి గుర్తులు ఉన్నాయి.ఇక్కడ పాతాళేశ్వర ఆలయం, డిడ్నేశ్వరీ దేవి ఆలయం మరియు ప్రసిద్ధ దేవరాణి-జేఠాని ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇవి 6 నుండి 11వ శతాబ్దాల నాటి నిర్మాణ శైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి.

మల్హర్‌లో లభించిన ఈ 1500 ఏళ్ల నాటి తామ్రపత్రం హిందూ ధర్మం ప్రాచీనతకు, వైభవానికి ఆనాటి రాజుల ధార్మిక చింతనకు ఒక సజీవ సాక్ష్యం. మన సనాతన సంస్కృతిలో దానధర్మాలు, ముఖ్యంగా భూమిని దానంగా ఇవ్వడం అనేది అత్యంత పుణ్యకార్యంగా భావించేవారు. ఈ శాసనంలో మహాశివగుప్త బాలార్జునుడు ఒక గ్రామాన్ని దానంగా ఇచ్చినట్లు ఉండటం, హిందూ రాజులు ధర్మాన్ని రక్షించడానికి పండితులను, దేవాలయాలను ఆదరించడానికి ఎంతటి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చేవారో స్పష్టం చేస్తోంది.మల్హర్ ప్రాంతం శైవ, వైష్ణవ సంప్రదాయాలకు నిలయంగా ఉండటం, అక్కడ పాతాళేశ్వర స్వామి వంటి పురాతన దేవాలయాలు నేటికీ కొలువై ఉండటం మన హిందూ సంస్కృతి యొక్క అవిచ్ఛిన్నతను తెలియజేస్తోంది.