భారతీయ సనాతన ధర్మంలో పండుగలు కేవలం బాహ్య సంబరాలకు పరిమితం కావు. ప్రతి పండుగ వెనుక ఓ ఆధ్యాత్మిక సందేశం, ఓ జీవిత సత్యం, ఓ ధర్మబోధ దాగి ఉంటాయి. మనిషిని అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానం వైపు, అంధకారం నుంచి వెలుగు వైపు, భౌతిక బంధాల నుంచి ఆధ్యాత్మిక చైతన్యం వైపు నడిపించడమే వాటి పరమార్థం. అలాంటి మహోన్నత సందేశాన్ని అందించే పర్వదినమే దీపావళి.
‘తమసోమా జ్యోతిర్గమయ.. మృత్యోర్మా అమృతంగమయ’ అంటూ బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు చేసిన ప్రబోధం దీపావళి అంతరార్థాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. చీకటి నుంచి వెలుగులోకి, అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానంలోకి, మరణ భయం నుంచి అమృతత్వ భావనలోకి సాగాలన్నదే ఈ ఉపదేశ సారాంశం.
నరకాసుర సంహారం.. అహంకారానికి అంతమే దీపావళి సందేశం!
భూదేవి, శ్రీమహావిష్ణువులకు జన్మించిన భౌముడే నరకాసురుడు. దైవ వంశంలో జన్మించినప్పటికీ చెడు సావాసాలు, అహంకారం, అధికార దాహంతో లోకకంటకుడిగా మారాడు. తన తల్లి చేతిలోనే మరణం సంభవించేలా వరం పొందాడు. ద్వాపరయుగంలో భూదేవి అవతారమైన సత్యభామ, శ్రీకృష్ణుడి సహకారంతో ఆశ్వయుజ కృష్ణ చతుర్దశి రోజున నరకాసురుడిని సంహరించింది. ఈ విజయాన్నే నరక చతుర్దశిగా జరుపుకుంటాం.
ఈ పురాణ ఘట్టం వెనుక లోతైన ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఉంది. నరకాసురుడు మనిషిలోని అహంకారానికి ప్రతీక. ‘అంతా నేనే.. నాకే అన్నీ కావాలి’ అనే స్వార్థ భావన అతడి స్వభావం. కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యం అనే అరిషడ్వర్గాలు అతడి సైన్యంగా భావించవచ్చు.
మనలోని ఈ దుర్గుణాలను జయించినప్పుడే నిజమైన నరకాసుర సంహారం జరిగినట్లు. శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మ తత్వానికి, సత్యభామ ప్రకృతి తత్వానికి ప్రతీకలుగా ఆధ్యాత్మిక వ్యాఖ్యానాలు వివరిస్తాయి. దైవ చైతన్యంతో అనుసంధానమైనప్పుడు అహంకారం నశించి మనిషి ఆత్మజ్ఞానం వైపు పయనిస్తాడు.
పాత ఖాతాలకు ముగింపు.. కొత్త జీవితానికి శ్రీకారం!
దీపావళి సందర్భంగా వ్యాపారులు లక్ష్మీదేవిని పూజించి పాత లెక్కలను ముగించి కొత్త ఖాతా పుస్తకాలను ప్రారంభిస్తారు. కొత్త వ్యాపార సంవత్సరానికి శ్రీకారం చుడతారు. ఈ ఆచారంలోనూ ఓ గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సందేశం దాగి ఉంది. గతంలోని తప్పులు, చెడు ఆలోచనలు, దురలవాట్లను విడిచిపెట్టి సత్కర్మలతో కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించాలన్నదే అంతరార్థం. మన కర్మల ఖాతాలో మంచి పనులను జమ చేసుకుంటూ ధర్మమార్గంలో నడవాలన్నది దీపావళి ఇచ్చే సందేశం.
మట్టి ప్రమిదలోనే అద్వైత తత్వం!
దీపావళి రోజున ఇంటి గుమ్మంలోనూ, తులసికోట వద్దనూ, దేవాలయాల్లోనూ దీపాలు వెలిగించడం మన సంప్రదాయం. అయితే ఆ దీపారాధనలోనూ ఓ గొప్ప తత్వం దాగి ఉంది.‘న తత్ర సూర్యో భాతి న చంద్రతారకం..’ అంటూ ఉపనిషత్తులు పరబ్రహ్మ తేజస్సు గొప్పతనాన్ని వివరిస్తాయి. ఆ పరమాత్మ చైతన్యం వల్లనే సూర్యచంద్రులు, నక్షత్రాలు ప్రకాశిస్తున్నాయని ఈ మంత్ర భావం.
దీపం వెలిగించడం అంటే కేవలం ఇంటిని వెలిగించడం కాదు.. మన హృదయంలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించి జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించుకోవడం.
బాహ్య దీపాల కంటే అంతరంగ జ్యోతే ముఖ్యం!
దీపావళి పర్వదినం మనకు అందించే అసలైన సందేశం ఒక్కటే. బయట ఎన్ని దీపాలు వెలిగించినా మనసులో ద్వేషం, అసూయ, అహంకారం, స్వార్థం అనే చీకట్లు తొలగకపోతే ఆ వెలుగుకు పరిపూర్ణత ఉండదు.
శరన్నవరాత్రుల నుంచి ప్రారంభమయ్యే ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం మనలోని దుర్గుణాలను జయించి, దీపావళి నాటికి జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగించుకోవాలన్న స్ఫూర్తిని అందిస్తుంది. మనలోని వ్యక్తిగత చైతన్యం విశ్వచైతన్యంతో ఏకమవ్వాలన్న అద్వైత భావనను ఈ పర్వదినం గుర్తుచేస్తుంది.
టపాసుల వెలుగులు కాసేపే ఉంటాయి. కానీ మన హృదయంలో వెలిగించే జ్ఞానదీపం జీవితాంతం దారిచూపుతుంది. అందుకే దీపావళి నాడు ఇంటిని మాత్రమే కాదు.. మన హృదయాన్ని కూడా శుద్ధి చేసుకోవాలి. అహంకారాన్ని దహించి, భక్తిని పెంపొందించుకుని, ధర్మమార్గంలో నడుస్తూ పరమాత్మ తత్వాన్ని అనుభవించాలి.
అదే దీపావళి పరమార్థం.. అదే సనాతన ధర్మం అందించే శాశ్వత సందేశం!
