( జూన్ 2 – దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య జయంతి )
భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో అనేక మంది మహనీయులు తమ త్యాగాలు, పోరాటాలతో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు. అలాంటి మహనీయులలో ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ఆంధ్రరత్న దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గారు ఒకరు. చీరాల-పేరాల ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించి బ్రిటిష్ పాలనకు సవాలు విసిరిన ఈ మహోన్నత నాయకుడు, గొప్ప వక్తగా, కవిగా, గాయకుడిగా, సంఘ సంస్కర్తగా, జాతీయవాదిగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. నేటి తరానికి ఆయన పేరు అంతగా పరిచయం కాకపోయినా, స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలో ఆయన స్థానం అత్యంత విశిష్టమైనది.
దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 1889 జూన్ 2న కృష్ణా జిల్లా పెనుగంచిప్రోలు గ్రామంలో సీతమ్మ, కోదండరామస్వామి దంపతులకు జన్మించారు. బాల్యంలోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన ఆయన పినతండ్రి, నాయనమ్మల సంరక్షణలో పెరిగారు. చిన్నప్పటి నుంచే విద్య, సాహిత్యం, సంగీతం, నాటక కళల పట్ల ఆసక్తి పెంచుకున్నారు. విద్యార్థి దశలోనే జాతీయ నాట్యమండలిని స్థాపించి సంగీత, నాటక కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం ఆయనలోని నాయకత్వ లక్షణాలకు నిదర్శనం.
గుంటూరు కేసరి నడింపల్లి నరసింహారావు సహకారంతో స్కాట్లాండ్లోని ఎడింబరో విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్నత విద్య అభ్యసించి ఎం.ఎ. పట్టా పొందారు. అనంతరం భారతీయ కళా, సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలపై పరిశోధనలు చేశారు. నందికేశ్వరుని “అభినయ దర్పణం” గ్రంథాన్ని ఇంగ్లీషులో “ది మిర్రర్ ఆఫ్ జెశ్చర్” పేరుతో అనువదించి భారతీయ కళాసంపదను ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు.
భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో చేరినప్పటికీ, జాతీయ భావాలు ఆయనను స్వాతంత్ర్య పోరాటం వైపు నడిపించాయి. ఉద్యోగాన్ని త్యజించి స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పూర్తిగా నిమగ్నమయ్యారు. ఈ క్రమంలోనే ఆయన జీవితాన్ని, ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రను మార్చిన చీరాల-పేరాల ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.
1919లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గుంటూరు జిల్లాలోని చీరాల, పేరాల గ్రామాలను మున్సిపాలిటీగా ప్రకటించి ప్రజలపై భారీ పన్నుల భారం మోపింది. అప్పటివరకు నాలుగు వేల రూపాయలుగా ఉన్న పన్నును ఏకంగా ముప్పై మూడు వేల రూపాయలకు పెంచింది. ఈ అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలను సంఘటితం చేసిన నాయకుడు దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య. ఆయన పిలుపుతో ప్రజలు పన్నులు చెల్లించడానికి నిరాకరించారు. సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని గ్రామ స్థాయిలో విజయవంతంగా అమలు చేసి జాతీయ స్థాయిలో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించారు.
మహాత్మా గాంధీ సూచన మేరకు 1921 ఏప్రిల్ 25న చీరాల-పేరాల ప్రజలు తమ ఇళ్లు, ఆస్తులు, గ్రామాలను వదిలి సామూహికంగా బయటకు వచ్చి కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన “రామనగర్”లో నివసించడం భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ చరిత్రలో అపూర్వ ఘట్టంగా నిలిచింది. సుమారు 13,500 మందికి పైగా ప్రజలు ఒకే రాత్రిలో గ్రామాలను ఖాళీ చేయడం బ్రిటిష్ పాలకులను ఆశ్చర్యానికి గురిచేసింది. ఈ మహాభినిష్క్రమణకు దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య ప్రేరణ, నాయకత్వం ప్రధాన కారణం.
గోపాలకృష్ణయ్య కేవలం రాజకీయ నాయకుడే కాదు, గొప్ప సాంస్కృతిక ఉద్యమకారుడు కూడా. తెలుగు జానపద కళారూపాల పునరుద్ధరణకు విశేష కృషి చేశారు. తోలుబొమ్మలాట, బుర్రకథ, జముకుల కథ, వీధి నాటకాలు, గొల్లకలాపం, కిన్నెర కథలు వంటి అనేక జానపద కళలను ప్రోత్సహించి ప్రజల్లో జాతీయ చైతన్యాన్ని పెంపొందించారు. ఆయన నడిపిన “సాధన” పత్రిక జాతీయ భావజాల ప్రచారానికి ముఖ్య వేదికగా నిలిచింది.
భక్తి, దేశభక్తి రెండింటినీ సమన్వయం చేసిన గోపాలకృష్ణయ్య “శ్రీ రామదండు” అనే స్వచ్ఛంద సేవా బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ బృందం దేశభక్తి గీతాలు, కీర్తనలు పాడుతూ ప్రజల్లో స్వాతంత్ర్య స్ఫూర్తిని రగిలించింది. బెజవాడ కాంగ్రెస్ సమావేశాల్లో రామదండు చేసిన సేవలు జాతీయ నాయకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాయి.
గోపాలకృష్ణయ్య సేవలను గుర్తించి 1921లో గుంటూరులో జరిగిన సభలో ఆయనకు “ఆంధ్రరత్న” బిరుదు ప్రదానం చేశారు. అయితే ఆయన తన జీవితకాలంలో చీరాల-పేరాల ఉద్యమం పూర్తి ఫలితాన్ని చూడలేకపోయారు. కేవలం 40 ఏళ్ల వయసులోనే 1928 జూన్ 10న పరమపదించారు. అనంతరం 1938లో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం చీరాల-పేరాల మున్సిపాలిటీని రద్దు చేయడంతో ఉద్యమ లక్ష్యం నెరవేరింది.
స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలో చీరాల-పేరాల ఉద్యమం ప్రజా సంఘటిత శక్తికి ప్రతీకగా నిలిచింది. ఆ ఉద్యమానికి ప్రాణం పోసిన దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గారు దేశభక్తి, త్యాగం, సాంస్కృతిక చైతన్యం, ప్రజా నాయకత్వానికి చిరస్మరణీయ ఆదర్శం. ఆంధ్రరత్నగా ఆయన అందించిన స్ఫూర్తి నేటికీ భారత యువతకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది.
