(ప.పూ.డాక్టర్.కేశవ్ బలిరామ్ హెడ్గేవార్ జయంతి )
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ్ స్వయంసేవకులు సామాజిక పునరుజ్జీవనానికి పత్రీకగా నిలిచిన రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ్ వ్యవస్థాపకులు డాక్టర్ కేశవ బలిరామ్ హెడ్గేవార్ను ఆయన పుట్టినరోజున స్మరించుకుంటున్నారు. డాక్టర్ హెడ్గేవార్ 1889లో యుగాది రోజున, హిందూ క్యాలెండర్ సంవత్సరం ప్రారంభమైన చైత్ర ప్రతిపాద శుభ దినాన జన్మించారు.
డాక్టర్ కేశవ్ బలిరామ్ హెడ్గేవార్ రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ్ వ్యవస్థాపక సర్సంఘచాలక్. దేశీయ భావజాలంలో లోతుగా పాతుకుపోయిన ఐక్య భారతదేశం అనే భావనను ప్రోత్సహించే ఉద్దేశ్యంతో డాక్టర్ హెడ్గేవార్ 1925లో నాగ్పూర్లో ఆర్.ఎస్.ఎస్.ని స్థాపించారు. ఆర్.ఎస్.ఎస్. యొక్క ప్రధాన తత్వాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ఆయన స్వామి వివేకానంద, వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ మరియు మహర్షి అరవింద్ వంటి సామాజిక, ఆధ్యాత్మిక భారతీయుల ప్రభావాలను ఉపయోగించుకున్నారు.
డాక్టర్ హెడ్గేవార్ 1889 ఏప్రిల్ 1న నాగ్పూర్లో జన్మించారు. ఆయన హిందూ నూతన సంవత్సర శుభదినం రోజున జన్మించారు. ఈ సంవత్సరం ఆయన జయంతిని మార్చి 30న జరుపుకుంటున్నాము. తెలంగాణలోని ఇందూరు జిల్లాలో గోదావరి, మంజీరా, హరిద్ర నదుల సంగమ స్థానం కందకుర్తి గ్రామానికి చెందిన హెడ్గేవార్ కుటుంబం శతాబ్దాల క్రితం నాగ్పూర్కు వెళ్లి స్థిరపడింది. హెడ్గేవార్ తల్లిదండ్రలు బలిరాం పంత్ హెడ్గేవార్ మరియు రేవతి. వారిది మధ్యతరగతి కుటుంబం. డాక్టర్ హెడ్గేవార్ తల్లిదండ్రులు ఇరువురు ఆయన 13వ ఏటనే ప్లేగు వ్యాధి బారిన పడి మరణించారు. చిన్నతనంలో తల్లిదండ్రులను కోల్పోవడం వల్ల డాక్టర్ హెడ్గేవార్ ఎన్నో కష్టాలు ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. ఆత్మగౌరవం నిండుగా ఉన్న ఆయన ఎన్నడూ ఇతరుల సహాయాన్ని అడిగింది లేదు. ఎన్ని కష్టాలు ఉన్నప్పటికీ ఆయన చదువును నిర్లక్ష్యం చేయలేదు. సోదరులు మహాదేవ్ పంత్, సీతారాం పంత్ తమ తమ్ముడికి ఉత్తమ విద్య అందేలా చూసుకున్నారు. హెడ్గేవార్ నాగ్పూర్లోన నీల్ సిటీ హై స్కూల్లో చదువుతున్నప్పుడు అప్పటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం జారీ చేసిన సర్క్యులర్ను ఉల్లంఘించి “వందేమాతరం” గీతాన్ని ఆలపించడంతో అతడిని బహిష్కరించారు. ఫలితంగా హెడ్గేవార్ యావత్మల్లోని రాష్ట్రీయ విద్యాలయంలో ఆ తర్వాత పూణేలో తన ఉన్నత పాఠశాల విద్యను కొనసాగించాల్సి వచ్చింది. మెట్రిక్యులేషన్ తర్వాత, 1910లో డాక్టర్ బి.ఎస్. ముంజే ఆయనను వైద్య విద్యను అభ్యసించడానికి కోల్కతాకు పంపారు. జూన్ 1914లో నేషనల్ మెడికల్ కాలేజీ నుండి ఎల్.ఎం. & ఎస్. పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించిన తర్వాత, ఆయన ఒక సంవత్సరం అప్రెంటిస్షిప్ పూర్తి చేసి, 1915లో వైద్యుడిగా నాగ్పూర్కు తిరిగి వచ్చారు.
నాగ్పూర్లో, హెడ్గేవార్ సామాజిక సేవలో మరియు కాంగ్రెస్ పార్టీలోని బాల గంగాధర్ తిలక్ వర్గంతో కూడా పాలుపంచుకున్నారు, దీని ద్వారా ఆయన తరువాత డాక్టర్ ముంజేతో సన్నిహిత సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు, ఆయన తరువాత హెడ్గేవార్కు గురువుగా మారారు. 1920లో నాగ్పూర్లో జరిగిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో, డాక్టర్ హెడ్గేవార్ను స్వచ్ఛంద సేవకుల కేడర్కు డిప్యూటీ చీఫ్గా నియమించారు, వారు మొత్తం కార్యక్రమాన్ని పర్యవేక్షించారు. 1920లో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో చురుగ్గా పాల్గొన్నారు. ప్రజలను చైతన్య పరుస్తూ మధ్య ప్రావిన్సులో గ్రామగ్రామాన విస్తృతంగా పర్యటించారు. ఈ సమయంలోనే ఆయనకు ఏడాది పాటు కఠిన కారాగార శిక్ష విధించబడింది. జైలు శిక్ష అనుభవిస్తున్న సమయంలో ఆయన హిందుస్తాన్ రిపబ్లికన్ అసోసియేషన్ సభ్యులుగా కూడా ఉన్నారు.
భారతీయులను ఏకం చేయడం మరియు వారిలో దేశభక్తి, క్రమశిక్షణ, ధైర్యసాహసాలను పెంపొందించే లక్ష్యంగా డాక్టర్ హెడ్గేవార్ 1925 సెప్టెంబరు 28న విజయదశమి శుభదినం నాడు సంఘను స్థాపించారు. అనంతరం దీన్నే రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక సంఘ్ అని పిలవడం ప్రారంభించారు. డాక్టర్ హెడ్గేవార్తో పాటు డాక్టర్ బి.ఎస్.ముంజే, బాపూజీ సోని, డాక్టర్ పరాంజపే వ్యవస్థాపక సభ్యులుగా ఉన్నారు. డాక్టర్ హెడ్గేవార్ ఎంతో సరళమైన మరియు ఎటువంటి ఖర్చులేని ఒక సాధనాన్ని అభివృద్ధి చేశారు. అదేమంటే, ప్రతి రోజూ ఒక గంట పాటు మైదానంలో సమావేశమయ్యే యువకుల బృందాన్ని ఆయన ఎంచుకున్నారు. ఆ గంట సమయంలో జాతీయ క్రీడలు ఆడటంతో పాటు, దేశభక్తి గీతాలు పాడటం మరియు దేశభక్తుల కథలను చెప్పడం ద్వారా వారిలో దేశభక్తి, ఐక్యత, క్రమశిక్షణ మరియు నిస్వార్థ భావాన్ని పెంపొందించడం ప్రారంభించారు. శాఖకు హాజరు కావడం ద్వారా దేశం కోసం రోజుకు ఒక గంట కేటాయించాలని యువకులకు హెడ్గేవార్ విజ్ఞప్తి చేసేవారు. శాఖలో ఒక గంట పాల్గొనడం వల్ల యువత దేశ సేవలో ఎక్కువ సమయం మరియు శక్తిని అంకితం చేసేలా పరివర్తన చెందుతుందని ఆయన ఊహించారు.
డాక్టర్ హెడ్గేవార్ దేశవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటించి స్వయంసేవకుల సంఖ్యను పెంచారు. స్వయంసేవకులు ఉన్నత విద్యను చేపట్టాలని, దేశంలోని వివిధ ప్రదేశాలకు వెళ్లాలని ఆయన అనేవారు. ఆ దిశగా వారిని ప్రోత్సహించేవారు. కార్యకర్తలు ఉన్నత విద్యను సాధించడం వల్ల ఆర్.ఎస్.ఎస్. పనిని వ్యాప్తి చేయడానికి మెరుగైన అనుకూలత మరియు సామర్థ్యాలు లభిస్తాయని, దేశవ్యాప్తంగా ఆర్.ఎస్.ఎస్. పనిని వ్యాప్తి చేయడానికి వివిధ ప్రదేశాలకు వెళ్లడం అవసరం అని ఆయన బలంగా విశ్వసించారు. నిరంతర శ్రమతో కూడిన కార్యకలాపాల కారణంగా డాక్టర్ హెడ్గేవార్ ఆరోగ్యం క్షీణిస్తూ వచ్చింది. 1940లో ఆయన వార్షిక సంఘ శిక్షా వర్గకు హాజరై స్వయంసేవకులకు తన చివరి సందేశం ఇచ్చారు. “నేను ఈ రోజు హిందూ రాష్ట్ర యొక్క ప్రతిబింబాన్ని నా కళ్లముందు చూస్తున్నాను. ఒకప్పుడు నేను స్వయంసేవక్ అని చెప్పుకునే సందర్భాన్ని మీ జీవితాల్లో కలగనీయకండి. మనం ఆజన్మ స్వయంసేవకులం,” అని హెడ్గేవార్ దిశానిర్దేశం చేశారు.
డాక్టర్ హెడ్గేవార్ జూన్ 21, 1940 ఉదయం నాగ్పూర్లో అస్తమించారు. ఆయన అంత్యక్రియలు నాగ్పూర్లోని రేషమ్బాగ్ ప్రాంతంలో జరిగాయి. సంఘ కార్యం ద్వారా సమాజ హితం గురించి ఆలోచించే వ్యక్తులు చిన్న చిన్న గ్రామాల నుండి దేశమంతటా తయారు కావాలనేది హెడ్గేవార్ గారి లక్ష్యం. దేశ హితం గురించి ఆలోచించే వ్యవస్థ నిర్మాణం కావాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. ప్రస్తుతం దేశమంతటా వారి ఆలోచనలు కనిపిస్తున్నాయి. మనందరం ఒకే జాతి అనే భావం నిర్మితమవుతోంది. అలాంటి ఆలోచనలు మనకు కలిగించిన డాక్టర్జీ ఒక యుగ ద్రష్ట. సమాజ కార్యానికి తన జీవితాన్ని అర్పించిన డాక్టర్ కేశవ్ బలిరామ్ హెడ్గేవార్ గారు మనకు నిత్యస్మరణీయులు.
