సీమా సచ్దేవా,
డిప్యూటీ న్యూస్ ఎడిటర్, ట్రిబ్యూన్
దేశ విభజన తర్వాత మొదటిసారిగా, సంస్కృత అధ్యయనం పాకిస్తాన్లో నిశ్శబ్దంగా వెలుగులోకి వచ్చింది. లాహోర్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ మేనేజ్మెంట్ సైన్సెస్ (LUMS) ఈ క్లాసికల్ భాషలో ఒక కోర్సును ప్రారంభించింది. ప్రారంభంలో, ఇది మూడు నెలల వారాంతపు వర్క్షాప్ గా ప్రారంభమైన, భారీ స్పందన కారణంగా, ఇది క్రమంగా పూర్తి విశ్వవిద్యాలయ కోర్సుగా విస్తరించింది.
దీనిపై గుర్మానీ సెంటర్ డైరెక్టర్ డాక్టర్ అలీ ఉస్మాన్ ఖాస్మి మాట్లాడుతూ, పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయ లైబ్రరీ పాకిస్తాన్లో తక్కువగా అధ్యయనం చేయబడిన సంస్కృత ఆర్కైవ్లలో ఒకటి అని అన్నారు. “1930లలో, పండితుడు J.C.R. వూల్నర్ సంస్కృత తాళపత్ర మాన్యుస్క్రిప్ట్ల ముఖ్యమైన సేకరణను జాబితా చేశాడు. కానీ 1947 నుండి, ఏ పాకిస్తానీ విద్యావేత్త ఈ సేకరణపై పని చేయలేదు. విదేశీ పరిశోధకులు మాత్రమే దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు. స్థానిక పండితులకు శిక్షణ ఇవ్వడం ఈ పరిస్థితిని మారుస్తుంది” అని ఆయన అన్నారు.
విశ్వవిద్యాలయం మహాభారతం మరియు భగవద్గీతపై కోర్సులను ప్రారంభించాలని కూడా యోచిస్తోందని ఈ ప్రక్రియ ఊపందుకుంటుందని ఆశిస్తున్నాము” అని డాక్టర్ ఖాస్మి అన్నారు. “10-15 సంవత్సరాలలో, భగవద్గీత మరియు మహాభారతం చెప్పే పాకిస్తానీ పండితులను మనం చూడవచ్చు” అని ఆకాంక్షించారు.
“ప్రారంభంలో, విద్యార్థులు, పరిశోధకులు, న్యాయవాదులు మరియు విద్యావేత్తలతో సహా అందరికీ వారాంతపు కార్యక్రమాన్ని మేము ప్రారంభించాము” అని డాక్టర్ ఖాస్మి అన్నారు.వచ్చిన “స్పందన చూసిన తర్వాత, మేము దీనిని సరైన విశ్వవిద్యాలయ కోర్సుగా ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకున్నాము. విద్యార్థుల సంఖ్య ఇంకా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, రాబోయే కొన్ని సంవత్సరాలలో ఇది పెరుగుతుందని మేము ఆశిస్తున్నాము. 2027 వసంతకాలం నాటికి, మేము సంస్కృత భాషను ఒక సంవత్సరం పాటు బోధించగలుగుతాము” అని ఆయన తెలిపారు. ఈ చొరవ యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం సంస్కృత అధ్యయనాన్ని ప్రోత్సహించడం.
ఫోర్మాన్ క్రిస్టియన్ కళాశాలలో సోషియాలజీ అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ షాహిద్ రషీద్ మాట్లాడుతూ, విశ్వవిద్యాలయం తనను సంప్రదించడానికి చాలా కాలం ముందే సంస్కృతంపై తనకు ఆసక్తి మొదలైందని అన్నారు. “శాస్త్రీయ భాషలు మానవాళికి చాలా జ్ఞానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. నేను అరబిక్ మరియు పర్షియన్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాను, ఆపై నేను సంస్కృతం నేర్చుకున్నాను” అని ఆయన అన్నారు.
స్థానిక ఉపాధ్యాయులు లేదా పాఠ్యపుస్తకాలు లేకపోవడంతో, అతను ఆన్లైన్ ప్లాట్ఫామ్ల వైపు మొగ్గు చూపాడు. ఆయన కేంబ్రిడ్జ్ సంస్కృత పండితుడు ఆంటోనియా రుప్పెల్ మరియు ఆస్ట్రేలియన్ ఇండోలాజిస్ట్ మెక్కోమాస్ టేలర్ వద్ద చదువుతున్నాడు. “క్లాసికల్ సంస్కృత వ్యాకరణాన్ని కవర్ చేయడానికి నాకు దాదాపు ఒక సంవత్సరం పట్టింది. నేను ఇప్పటికీ దానిని చదువుతున్నాను” అని ఆయన అన్నారు. డాక్టర్ ఖాస్మి సంప్రదించిన తర్వాత, డాక్టర్ రషీద్ FC కళాశాల నుండి సెలవు తీసుకుని లాహోర్ విశ్వవిద్యాలయంలో కోర్సును బోధించడం ప్రారంభించాడు. “నేను ప్రధానంగా వ్యాకరణాన్ని బోధిస్తాను. నేను పద్యాలు లేదా జ్ఞాన ద్విపదలు అయిన ‘సుభాషిత్’ను బోధించినప్పుడు, నా విద్యార్థులలో చాలామంది ఉర్దూ పదాలు సంస్కృతం నుండి వచ్చాయని తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోతున్నారు. సంస్కృతం హిందీకి భిన్నమైనదని కూడా చాలామందికి తెలియదు. మొదటిలో, వారు సంస్కృతం కష్టమైన భాషగా అనుకున్నారు. కానీ దాని తార్కిక నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకున్న తర్వాత, వారు దానిని ఆస్వాదించడం ప్రారంభించారు. కష్టమైనదాన్ని పరిష్కరించడంలో ఆనందం అపారమైనది, ”అని ఆయన వివరించారు.
“ఆధునిక భాషలు శాస్త్రీయ సంప్రదాయాల నుండి ఉద్భవించాయి. ఒక ముసుగు మాత్రమే వాటిని వేరు చేస్తుంది – మీరు ఆ ముసుగును దాటిన తర్వాత, అవన్నీ మనకు చెందినవని మీరు గ్రహిస్తారు, ”అని డాక్టర్ రషీద్ స్పష్టం చేశారు. ఈ చొరవ సింధీ, పాష్టో, పంజాబీ, బలూచి, అరబిక్ మరియు పర్షియన్ భాషలతో కూడిన విశ్వవిద్యాలయం యొక్క పెద్ద భాషా పర్యావరణ వ్యవస్థతో కూడా సరిపోలుతుందని డాక్టర్ ఖాస్మి వివరించారు.
“పాకిస్తాన్-భారతీయ ఉమ్మడి వారసత్వంలో భాగమైన ఈ అద్భుతమైన సంప్రదాయంతో అనుసంధానం కావడమనే ప్రాముఖ్యతను మేము అర్థం చేసుకున్నాము. మన సాహిత్యం, కవిత్వం, కళ మరియు తత్వశాస్త్రం చాలా వరకు వేద కాలం నాటివి. చాలా మంది చరిత్రకారులు వేదాలు ఈ ప్రాంతంలోనే కూర్చబడ్డాయని నమ్ముతారు. అందువల్ల, శాస్త్రీయ గ్రంథాలను వాటి అసలు భాషలో చదవడం మరింత ముఖ్యమైనది,” అని ఆయన అన్నారు.ఈ అంశం చుట్టూ రాజకీయ సున్నితత్వం ఉన్నప్పటికీ, మేధో వాతావరణం మారుతోందని చెప్పారు.
డాక్టర్ రషీద్ తన భాషా అధ్యయనాల గురించి తరచుగా ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నలు అడుగుతారని చెప్పారు. “నేను సంస్కృతం ఎందుకు నేర్చుకుంటున్నానని ప్రజలు నన్ను అడుగుతారు. నేను వారికి చెబుతాను, ‘మనం దానిని ఎందుకు నేర్చుకోకూడదు? ఇది మొత్తం ప్రాంతాన్ని కలిపే భాష’” అని ఆయన స్పష్టం చేశారు.
“సంస్కృత వ్యాకరణవేత్త పాణిని గ్రామం ఈ ప్రాంతంలో ఉంది. సింధు లోయ నాగరికత సమయంలో ఇక్కడ చాలా వ్రాయబడ్డాయి. సంస్కృతం ఒక పర్వతం లాంటిది – ఒక సాంస్కృతిక స్మారక చిహ్నం. మనం దానిని మన స్వంతంగా పరిగణించాలి. ఇది మనకు కూడా చెందినది; ఇది ఏ ఒక్క మతానికి పరిమితం కాదు,” అని తెలిపారు.
“ప్రజలను దగ్గరకు తీసుకురావడానికి, మన గొప్ప శాస్త్రీయ సంప్రదాయాలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు స్వీకరించడం చాలా అవసరం. భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది హిందువులు మరియు సిక్కులు అరబిక్ నేర్చుకోవడం ప్రారంభిస్తే, మరియు పాకిస్తాన్లో ఎక్కువ మంది ముస్లింలు సంస్కృతం నేర్చుకుంటే, భాషలు అడ్డంకులుగా కాకుండా వారధులుగా మారే దక్షిణాసియాకు ఇది కొత్త, ఆశాజనకమైన ప్రారంభం కావచ్చు” అని డాక్టర్ రషీద్ ఆశావాదంగా అన్నారు.
