కౌరవులు అనగానే మనకు గుర్తొచ్చేది ధృతరాష్ట్రుని నూరుగురు కుమారులు. అయితే కౌరవ వంశంలో మరో కుమారుడు కూడా ఉన్నాడు. అతడే యుయుత్సుడు. ధృతరాష్ట్రునికి వైశ్య స్త్రీ ద్వారా జన్మించిన యుయుత్సుడు.. దుర్యోధనుడు సహా కౌరవులతో కలిసి పెరిగినా, అతని ఆలోచనలు మాత్రం ఎప్పుడూ ధర్మం వైపే ఉండేవి.
రాజభోగాలు, అధికారం, రక్తసంబంధాల కంటే న్యాయానికి విలువ ఇవ్వాలనే గొప్ప విచక్షణ యుయుత్సుడిలో చిన్ననాటి నుంచే కనిపించేది. దుర్యోధనుడు పాండవులపై చూపించే అసూయ, ద్వేషం, అధర్మాన్ని అతడు పలుమార్లు వ్యతిరేకించేవాడు. అందుకే కౌరవుల మధ్యే ఉంటూ కూడా వారి ఆలోచనా విధానానికి భిన్నంగా జీవించాడు.
ధర్మాన్ని ఎంచుకున్న కీలక నిర్ణయం
యుయుత్సుడి జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టం కురుక్షేత్ర యుద్ధ సమయంలో జరిగింది. యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు కౌరవ సైన్యాన్ని ఉద్దేశించి.. ధర్మం కోసం తమ పక్షాన చేరదలచిన వారు ఎవరైనా ఉంటే రావచ్చని ప్రకటించాడు.
ఆ పిలుపుకు స్పందించినవాడు యుయుత్సుడే.
తన సొంత అన్నదమ్ములు కౌరవుల పక్షాన ఉన్నప్పటికీ.. వారు చేస్తున్నది ధర్మం కాదని అతడు స్పష్టంగా గ్రహించాడు. రక్తసంబంధం ఒకవైపు, ధర్మం మరోవైపు నిలిచినప్పుడు.. యుయుత్సుడు ధర్మాన్నే ఎంచుకున్నాడు. తన కుటుంబాన్ని, అధికారాన్ని, సమాజం చేసే విమర్శలను లెక్కచేయకుండా కౌరవ సేనను వీడి పాండవుల పక్షాన చేరాడు.
ఇది రామాయణంలోని విభీషణుడిని గుర్తుకు తెస్తుంది. సొంత అన్న రావణుడు అధర్మం వైపు నడిచినప్పుడు.. బంధాన్ని పక్కనపెట్టి శ్రీరాముడి పక్షాన నిలిచినట్లే, యుయుత్సుడు కూడా కౌరవ బంధాన్ని కంటే ధర్మానికే ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు.
యుద్ధం తర్వాత మిగిలిన ఏకైక కుమారుడు
పద్దెనిమిది రోజుల కురుక్షేత్ర సంగ్రామం కౌరవ వంశాన్ని దాదాపు తుడిచిపెట్టింది. గాంధారికి జన్మించిన వందమంది కౌరవ కుమారులు యుద్ధంలో మరణించారు. అయితే ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల్లో యుయుత్సుడు మాత్రం జీవించి ఉన్నాడు.
పాండవులు కూడా అతడిని కేవలం కౌరవుడిగా చూడలేదు. ధర్మాన్ని ఎంచుకున్న సోదరుడిగా గౌరవించారు. యుద్ధం అనంతరం ధృతరాష్ట్రుడు, గాంధారి పుత్రశోకంలో మునిగిపోయినప్పుడు వారికి ఆసరాగా నిలిచిన వారిలో యుయుత్సుడు కూడా ముఖ్యుడు.
పాండవుల నమ్మకానికి ప్రతీక
యుయుత్సుడిపై పాండవులకు ఉన్న విశ్వాసం అతని తరువాతి జీవితంలో మరింత స్పష్టమవుతుంది. పాండవులు రాజ్యాన్ని విడిచి మహాప్రస్థానానికి బయలుదేరిన సమయంలో హస్తినాపుర రాజ్య వ్యవహారాల పరిరక్షణ, పరీక్షిత్తు మహారాజు సంరక్షణ వంటి బాధ్యతలను అతనికి అప్పగించినట్లు మహాభారత సంప్రదాయం చెబుతుంది.కౌరవ కుటుంబంలో జన్మించినప్పటికీ.. ధర్మాన్ని ఆచరించినందువల్ల పాండవుల విశ్వాసాన్ని సంపాదించగలిగాడు యుయుత్సుడు.
నేటి తరానికి యుయుత్సుడు చెప్పే సందేశం
మన జీవితాల్లోనూ ఇలాంటి పరిస్థితులు ఎదురవుతుంటాయి. సొంతవారు తప్పు చేస్తున్నప్పుడు వారిని బంధం పేరుతో సమర్థించాలా? లేక న్యాయం, నిజం వైపు నిలబడాలా? అనే సందిగ్ధత సహజమే.
అలాంటి సందర్భాల్లో యుయుత్సుడి జీవితం ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. బంధం మనిషిని ఒకరితో ఒకరిని కలుపుతుంది.. కానీ ధర్మం మనిషి విలువను నిర్ణయిస్తుంది.
ధర్మం వైపు నిలబడటం కొన్నిసార్లు ఒంటరితనాన్ని, విమర్శలను, తాత్కాలిక కష్టాలను తెచ్చిపెట్టవచ్చు. అయినప్పటికీ చివరికి నిలిచేది సత్యమే. అందుకే యుయుత్సుడు కౌరవ వంశంలో జన్మించినప్పటికీ.. అదే వంశంలో ధర్మానికి ప్రతీకగా నిలిచాడు.
బంధం కంటే ధర్మం గొప్పదని, అధర్మం ఎంత బలంగా కనిపించినా చివరికి సత్యమే విజయం సాధిస్తుందని యుయుత్సుడి జీవితం మనకు గుర్తుచేస్తుంది.
