పేదరికం, ఏకాంతం, నక్సల్స్ హింస వంటివి చాలా సంవత్సరాలుగా అభివృద్ధికి దూరంగా వుండిపోయింది బస్తర్. దట్టమైన అడవుల్లో చాలా మంది పేదలు వుండిపోతున్నారు. విద్య, వైద్యం కూడా సరిగ్గా అందడం లేదు. ఈ విషయాలన్నీ ఓ సాధారణ మహిళను విపరీతంగా కలిచివేసింది. దీంతో ఆమె ధైర్యంగా ఓ ముందడుగు వేసింది.
చాలా సంవత్సరాల పాటు బడి మొహమే చూడని బాలికలు.. ఇప్పుడు బాగా చదువుకుంటున్నారు.‘‘బడీ దీదీ’’ అని అక్కడి వారు ఆమెను ముద్దుగా పిలుచుకుంటారు. ఆమె పేరు ‘‘బుధ్రితాటి’’.బస్తర్ అంతటా గ్రామం గ్రామం తిరుగుతూ, తమ కుమార్తెలను పాఠశాలకు పంపమని కుటుంబాలను ఒప్పించారు మరియు గిరిజన వర్గాలు విద్య, ఆరోగ్యం, స్వావలంబనను అలవర్చుకోవడంలో సహాయపడ్డారు.
బుశ్రి తాటి దంతేవాడ జిల్లాలోని హిరనార్ అనే కుగ్రామంలో జన్మించారు. గిరిజన కుటుంబానికి చెందిన ఆమె, చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోవడంతో బాల్యం నుండే అనేక కష్టాలను ఎదుర్కొన్నారు. పాఠశాలలు, వైద్య సదుపాయాలు, రహదారులు మరియు ఉపాధి అవకాశాలు లేని ప్రాంతంలో పెరగడం వల్ల, మారియా మరియు మురియా గిరిజన తెగల ప్రజలు పడే ఇబ్బందులను ఆమె ప్రత్యక్షంగా చూశారు. ఈ అనుభవాలే ఆమెలో సామాజిక సేవ మరియు సమాజ అభివృద్ధి పట్ల అంకితభావాన్ని పెంపొందించాయి.
1980 ప్రాంతం నుంచి, చాలా సంవత్సరాల వరకూ బస్తర్ లో నక్సల్స్ కార్యకలాపాలు విపరీతంగా వుండేవి. భౌగోళికంగా కూడా పరిస్థితులు అక్కడ కఠినంగా వుండటంతో బస్తర్ లో పనిచేయడానికి అనేక సంస్థలు వెనుకంజ వేశాయి. ఆ సమయంలో బుధ్రీ తాటి తాను సేవలు చేస్తానని ముందుకు వచ్చారు. గిరిజన కుటుంబాలను ఆమె రోజూ కలిసేవారు. అడవుల గుండా నడుస్తూ, నదులు దాటుతూ, మారుమూల గ్రామాలకు వెళ్లి, చైతన్యం తెచ్చారు. కాలక్రమేణా, ఆమె 570కి పైగా గ్రామాల్లో పర్యటించి, ప్రజల నమ్మకాన్ని చూరగొంటూ తల్లిదండ్రులతో నేరుగా మమేకమయ్యారు.
ఆ రోజుల్లో, విద్యను తరచుగా ఒక విలాసంగా పరిగణించేవారు. చాలా కుటుంబాలు జీవనోపాధి కోసం అటవీ ఉత్పత్తులు మరియు రోజువారీ కూలీ పనులపై ఆధారపడి ఉండేవి. బాలికలు పాఠశాలకు వెళ్లడం కంటే ఇంటి పనుల్లో సహాయం చేయాలని ఆశించేవారు. విద్య పిల్లలను పేదరికం, దోపిడీ మరియు సామాజిక వివక్ష నుండి ఎలా బయటపడగలదో బుధ్రి టాటి ఓపికగా వివరించారు. ఆమె పట్టుదల క్రమంగా ఆ ప్రాంతమంతటా దృక్పథాలను మార్చింది.
అంతేకాకుండా పాఠశాలకు వెళ్లి, విద్యాభ్యాసం చేయడానికి వచ్చే అడ్డంకులను అధ్యయనం చేశారు బుశ్రితాటి. వీటి తర్వాత , తన సంస్థ అయిన ‘మా శంఖిని మహిళా ఉత్తన్ సంస్థ’ ద్వారా గిరిజన విద్యార్థుల కోసం వసతి గృహాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ హాస్టళ్లు మారుమూల గ్రామాల పిల్లలకు వసతి, ఆహారం మరియు సురక్షితమైన వాతావరణాన్ని కల్పించి, వారు తమ చదువును కొనసాగించేలా చేశాయి.
ఆమె చదువుకోవడానికి ప్రోత్సహించిన చాలా మంది అమ్మాయిలు ఉపాధ్యాయులుగా, నర్సులుగా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా మరియు సమాజ నాయకులుగా ఎదిగారు. దీని ప్రభావం కేవలం వ్యక్తిగత విజయ గాథలకే పరిమితం కాలేదు; విద్యావంతులైన మహిళలు ఆదర్శప్రాయులుగా నిలిచి, భవిష్యత్ తరాలను విద్యను అభ్యసించడానికి మరియు స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడటానికి ప్రేరేపించారు.
కేవలం విద్యతోనే సమాజంలో మార్పు సాధ్యం కాదని బుధ్రితాటి గ్రహించారు. మహిళలకు ఆర్థిక స్వయంప్రతిపత్తి కూడా కావాలని గ్రహించారు. దీంతో ఆమెఆమె స్వయం సహాయక సంఘాలను ఏర్పాటు చేసి, మహిళలకు టైలరింగ్, నేతపని, కుట్టుపని మరియు సంప్రదాయ హస్తకళలలో శిక్షణ ఇచ్చారు. ఈ కార్యక్రమాల ద్వారా 500 మందికి పైగా గిరిజన మహిళలు నైపుణ్యాలను సాధించి, తద్వారా ఉపాధి పొందుతూ తమ కుటుంబాలకు అండగా నిలిచారు.
ద్యా, జీవనోపాధి కార్యక్రమాలతో పాటు, మారుమూల గిరిజన ప్రాంతాలలో ఆరోగ్య సంరక్షణపై అవగాహన పెంచడానికి “బడి దీదీ” అవిశ్రాంతంగా కృషి చేశారు. ఆమె పారిశుధ్యం, పోషణ, ప్రసూతి ఆరోగ్యం, శిశు సంక్షేమంపై ప్రచార కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. సాంప్రదాయ గిరిజన జ్ఞానాన్ని ప్రాథమిక ఆధునిక ఆరోగ్య సంరక్షణ పద్ధతులతో మేళవించి, ప్రసూతి మరణాలు, అపరిశుభ్రత వంటి సమస్యలను పరిష్కరించడంలో విస్తృతంగా పాటుపడ్డారు.
అలాగే మద్యపానం, గృహ హింస, ఇతర సామాజిక సవాళ్లకు కూడా పరిష్కారం చూపించారు. సంఘర్షణ కాకుండా, వ్యక్తిగతంగా వెళ్లి సంభాషించడం, ఒప్పించడం ద్వారా బస్తర్ రూపు రేఖలనే మార్చేశారు. బస్తర్ ను ఓ ఆదర్శ గ్రామంగా నిలబెట్టారు.బుధ్రి టాటి ప్రస్థానంలోని అత్యంత విశేషమైన అంశాలలో ఒకటి ఆమె వ్యక్తిగత త్యాగం. ఆమె వివాహం చేసుకోకుండా, తన జీవితమంతా గిరిజన సమాజాల సేవకు అంకితం చేశారు. ఆమె చదివించిన పిల్లలు, ఆమె సాధికారత కల్పించిన మహిళలు ఆమెకు విస్తృత కుటుంబంగా మారారు. దశాబ్దాల పాటు, ఆమె ప్రచారం కోరుకోకుండా నిశ్శబ్దంగా పనిచేశారు, భారతదేశంలోని అత్యంత నిర్లక్ష్యానికి గురైన కొన్ని ప్రాంతాలలో జీవితాలను మెరుగుపరచడంపై మాత్రమే దృష్టి పెట్టారు.
సామాజిక సేవ, మహిళా సాధికారత, గిరిజన అభ్యున్నతి మరియు విద్యారంగాలలో డాక్టర్ బుధ్రి తాటి చేసిన విశేష కృషికి గాను, 2026లో భారత ప్రభుత్వం ఆమెను ‘పద్మశ్రీ’ పురస్కారంతో సత్కరించింది. కరుణ, పట్టుదల మరియు సేవాభావంతో సమాజాలలో మార్పును తీసుకువచ్చిన ఆమె దశాబ్దాల తరబడి సాగించిన క్షేత్రస్థాయి కృషిని ఈ పురస్కారం గుర్తించింది.
దేశంలోని అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలలో ఒకదానిని అందుకున్నప్పటికీ, బుధ్రి తటి వినమ్రంగానే ఉన్నారు. ఆమె ఈ గుర్తింపును తన వ్యక్తిగత విజయంగా కాకుండా, బస్తర్ గిరిజన సమాజాలకు దక్కిన గౌరవంగా అభివర్ణించారు.
