(మే 6 – రాజర్షి ఛత్రపతి షాహూ మహారాజ్ వర్థంతి)
భారతదేశ సామాజిక చరిత్రలో ప్రగతిశీల సంస్కరణలకు పునాది వేసిన మహానుభావుల్లో రాజర్షి ఛత్రపతి షాహూ మహారాజ్ ప్రముఖులు. కొల్హాపూర్ సంస్థానాధీశుడిగా ఆయన పాలన మాత్రమే కాకుండా, సమాజంలోని అణగారిన వర్గాల అభ్యున్నతికి చేసిన కృషి విశేషంగా నిలిచింది.
ప్రారంభ జీవితం
1874 జూన్ 26న మహారాష్ట్రలోని కాగల్ గ్రామంలో జన్మించిన షాహూ మహారాజ్ అసలు పేరు యశ్వంతరావు. రాణి ఆనందీబాయి దత్తత తీసుకోవడంతో 1894లో కొల్హాపూర్ రాజ్యానికి ఛత్రపతిగా పట్టాభిషిక్తులయ్యారు.
కుల వివక్షపై పోరాటం
తన వ్యక్తిగత అనుభవాల ద్వారా కుల వ్యవస్థలోని అసమానతలను గుర్తించిన షాహూ మహారాజ్, సమానత్వం కోసం పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు. వేదోక్త వివాదం ఆయనలో సామాజిక మార్పు కోసం బలమైన సంకల్పాన్ని పెంచింది.
చారిత్రాత్మక సంస్కరణలు
రిజర్వేషన్ల అమలు: 1902లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో వెనుకబడిన వర్గాలకు 50% రిజర్వేషన్లు అమలు చేసి, దేశంలో ఈ విధానానికి శ్రీకారం చుట్టారు.
ఉచిత విద్య: 1917లో ఉచిత మరియు నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను ప్రవేశపెట్టి, వెనుకబడిన విద్యార్థుల కోసం హాస్టళ్లు ఏర్పాటు చేశారు.
అంబేద్కర్కు మద్దతు: డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ప్రతిభను గుర్తించి, ఆయన విద్యా మరియు సామాజిక ఉద్యమాలకు ఆర్థిక సహాయం అందించారు.
మహిళా సాధికారత: వితంతు వివాహాలు, అంతర్కుల వివాహాలను ప్రోత్సహిస్తూ చట్టపరమైన మార్పులు చేశారు.
అంటరానితనం నిర్మూలన: అస్పృశ్యతను నేరంగా ప్రకటించి, వెనుకబడిన వర్గాల వారికి సమాన హక్కులు కల్పించారు.
1922 మే 6న కన్నుమూసిన షాహూ మహారాజ్, “రాజర్షి” అనే బిరుదుకు తగినట్లుగా ప్రజాహితాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లిన దూరదృష్టి గల నాయకుడు. ఆయన సంస్కరణలు ఆధునిక భారతదేశ సామాజిక న్యాయ వ్యవస్థకు బలమైన పునాది వేశాయి. నేటికీ ఆయన ఆలోచనలు సమానత్వ సమాజ నిర్మాణానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్నాయి.
