జైతో ద మోర్చా (1924)
1924 ఫిబ్రవరి 21న, పంజాబ్లోని జైతో పట్టణం సమీపంలో భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ చరిత్రలోనే అత్యంత శక్తివంతమైన ఆధ్యాత్మిక ప్రతిఘటన చోటుచేసుకుంది. వందలాది మంది నిరాయుధ సిక్కు వాలంటీర్లు బ్రిటిష్ బారికేడ్ల వైపు ప్రశాంతంగా అడుగులు వేశారు. వారు యుద్ధం చేయడానికి వెళ్లలేదు. కేవలం ప్రార్థన చేయడానికి వెళ్లారు. వారి వద్ద ఎటువంటి ఆయుధాలు లేవు; కేవలం విశ్వాసం, క్రమశిక్షణ మరియు తమ మత సంస్థల గౌరవాన్ని కాపాడుకోవాలనే సంకల్పం మాత్రమే ఉన్నాయి. వారు ముందుకు సాగుతుండగా, బ్రిటిష్ సైన్యం ఒక్కసారిగా కాల్పులు జరిపింది. నిమిషాల వ్యవధిలోనే 100 మందికి పైగా కుప్పకూలారు, ఇంకా వందలాది మంది గాయపడ్డారు. అయినప్పటికీ, ఒక్క నిరసనకారుడు కూడా ఎదురుదాడి చేయలేదు. వారు వెనక్కి పారిపోలేదు, దాడులు చేయలేదు. కేవలం ప్రశాంతంగా ముందుకు నడుస్తూనే ఉన్నారు.
ఇదే “జైతో మోర్చా” — కేవలం నైతిక ధైర్యంతో ఒక మహా సామ్రాజ్యాన్ని సైతం గడగడలాడించవచ్చని నిరూపించిన ఉద్యమం ఇది.
అరెస్టుల పర్వం మరియు మహారాజుకు జరిగిన అవమానం
జైతో మోర్చా మూలాలు 1923 జూలై 9న బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నాభా మహారాజ రిపుదమన్ సింగ్ను పదవి నుంచి తొలగించడంలో ఉన్నాయి. రిపుదమన్ సింగ్ కేవలం ఒక పాలకుడు మాత్రమే కాదు, ఆయన సిక్కు సంస్కరణ ఉద్యమాలకు మరియు జాతీయవాద పోరాటాలకు బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చారు. నంకానా సాహిబ్ ఊచకోతకు నిరసనగా ఆయన నల్లటి తలపాగాను కూడా ధరించారు.
అయితే ఆయనకు పెరుగుతున్న ప్రజాదరణ మరియు జాతీయవాద ధోరణులు బ్రిటిష్ వారికి అసౌకర్యాన్ని కలిగించాయి. దీని ఫలితంగా, జూలై 9, 1923న బ్రిటిష్ వారు మోసపూరితంగా ఆయన్ని సింహాసనం నుండి తొలగించారు. ఈ అన్యాయానికి నిరసనగా, శిరోమణి గురుద్వారా ప్రబంధక్ కమిటీ (SGPC) సెప్టెంబర్ 9, 1923ను ‘నాభా దినోత్సవం’గా ప్రకటించి, శాంతియుతంగా జరుపుకోవాలని పిలుపునిచ్చింది. SGPC ఈ ఉద్యమ నాయకత్వాన్ని చేపట్టి, ప్రతి గ్రామంలో మతపరమైన సమావేశాలు (దివాన్లు), నగర్ కీర్తనలు మరియు ప్రార్థనలు (అర్దాస్) నిర్వహించాలని కోరింది. దీనితో ఆ ప్రాంతమంతటా నిరసన జ్వాలలు ఎగిసిపడ్డాయి, ప్రజలు భారీ ఎత్తున ఉద్యమానికి సిద్ధమయ్యారు.
అఖండ పాఠానికి అవమానం మరియు తీవ్ర ప్రతిస్పందన
SGPC ఇచ్చిన పిలుపు మేరకు వివిధ ప్రాంతాల్లో కార్యక్రమాలు ప్రారంభమయ్యాయి, వీటిలో జైతో నగరం నిరసనలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. ఈ ఉద్యమంలో భాగంగా, గురుద్వారా శ్రీ గంగ్సర్ సాహిబ్లో ఒక మతపరమైన సమావేశం (దివాన్) మరియు అఖండ పాఠం (నిరంతర ప్రార్థన) నిర్వహించాలని నిర్ణయించారు. అయితే, 1923 సెప్టెంబర్ 14న బ్రిటిష్ దళాలు గురుద్వారాలోకి ప్రవేశించి, సేవకులను అరెస్టు చేయడమే కాకుండా, ప్రార్థనలు నిర్వహిస్తున్న గ్రంథిని బలవంతంగా బయటకు పంపాయి. ఇది సిక్కులకు కేవలం రాజకీయ అణచివేత మాత్రమే కాదు — వారి విశ్వాసంపై నేరుగా జరిగిన దాడి. దీనికి నిరసనగా, మొదట్లో 25 మంది స్వచ్ఛంద సేవకులతో కూడిన బృందాలు ప్రతిరోజూ అకాల్ తఖ్త్ సాహిబ్ నుండి జైతో వైపు యాత్రగా వెళ్లేవి — కానీ వారిని ప్రతిసారీ అరెస్టు చేసేవారు.
500 మంది సిక్కుల ‘షాహీదీ జాతా’
దీంతో సుదీర్ఘ చర్చల తర్వాత, 25 మందికి బదులుగా 500 మందితో కూడిన పెద్ద బృందాలను పంపాలని శిరోమణి కమిటీ నిర్ణయించింది. ఈ బృహత్తర ‘జాతా’ (బృందం), అసంపూర్తిగా ఆగిపోయిన అఖండ పాఠాన్ని తిరిగి ప్రారంభించాలనే ఏకైక లక్ష్యంతో 1924 ఫిబ్రవరి 9న అకాల్ తఖ్త్ సాహిబ్ నుండి తమ పాదయాత్రను ప్రారంభించి, 1924 ఫిబ్రవరి 21 నాటికి జైతో సరిహద్దుకు చేరుకుంది.
ఇది కేవలం పురుషుల ఉద్యమం మాత్రమే కాదు. తల్లులు, సోదరీమణులు స్వయంగా లంగర్లు (అన్నదానం) నిర్వహించారు. గ్రామాలు నిరసనకారులకు ఆశ్రయాన్ని, వైద్య సహాయాన్ని అందించాయి. మహిళలు కూడా పురుషులతో భుజం భుజం కలిపి నడిచారు.
ఫిబ్రవరి 21 నాటి రక్తపాతం
బ్రిటిష్ వారు గురుద్వారా శ్రీ గంగ్సర్ సాహిబ్కు వెళ్లే రహదారిని ముళ్ల తీగలు మరియు మెషిన్ గన్లతో పూర్తిగా దిగ్బంధించారు. షాహీదీ జాతా శ్రీ తిబ్బీ సాహిబ్ నుండి కేవలం 150 అడుగుల దూరంలో ఉన్నప్పుడు, ఒక బ్రిటిష్ అధికారి వారిని ఆపడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ వారు ఆగలేదు. ప్రశాంతంగా ముందుకు సాగుతూనే ఉన్నారు. అప్పుడే కాల్పులు ప్రారంభమయ్యాయి. కేవలం 5 నిమిషాల్లోనే, 100 మందికి పైగా వీరమరణం పొందారు. 300 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. అయినప్పటికీ ఉద్యమం ఆగలేదు. ఆ తర్వాత కొన్ని నెలల పాటు, ఒక్కొక్కటి 500 మంది చొప్పున మరో 13 షాహీదీ జాతాలు జైతో చేరుకుని స్వచ్ఛందంగా అరెస్టయ్యాయి.
17 షాహీదీ జాతాలను పంపిన తర్వాత, దాదాపు ఒక సంవత్సరం 10 నెలల పాటు సాగిన సాహసోపేతమైన పోరాటానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం చివరికి తలవంచక తప్పలేదు. 1925 జూలై 7న ‘సిక్కు గురుద్వారాల బిల్లు’ ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించబడింది. దీని ఫలితంగా పంజాబ్లోని గురుద్వారాలు మహంతుల నియంత్రణ నుండి విముక్తి పొంది, SGPC మరియు సిక్కు సంగత్ నిర్వహణలోకి వచ్చాయి. ఈ బిల్లు ఆమోదం పొందిన తర్వాత, 1925 ఆగస్టులో సిక్కు ఖైదీలందరూ విడుదలయ్యారు. భక్తి, విశ్వాసం మరియు సమాజ ఐక్యత సాధించిన విజయంతో ఈ సుదీర్ఘ ఉద్యమం ఘనంగా ముగిసింది.
