1982న భారతదేశం మొదటిసారిగా మంచు ఖండమైన అంటార్కిటికాపై అడుగుపెట్టింది. తద్వారా ప్రపంచంలోని ఈ అతిపెద్ద రహస్య మంచు సామ్రాజ్యంలోకి ప్రవేశించిన 18వ దేశంగా భారత్ నిలిచింది. మన శాస్త్రవేత్తలు అక్కడ పరిశోధనా పరికరాలను అమర్చారు, విమానాలు ఆ గడ్డకట్టే పరిస్థితుల్లో ప్రయాణించడం ప్రారంభించాయి. అలా భారత్ ప్రపంచంలోని ‘పోలార్ పవర్స్’ (ధృవ ప్రాంతాలపై పట్టున్న దేశాల) జాబితాలో చేరింది. అయితే, దక్షిణ ధృవం (South Pole) వైపు భారత్ సాగించిన ఈ ప్రయాణం అంటార్కిటికాలో మొదలవ్వలేదు – అది అంతకుముందే కాశ్మీర్లోని ఒక మారుమూల హిమానీనదం (Glacier) మీద, హిమాలయాల్లోనే ప్రారంభమైంది.
అంటార్కిటికాలోని భయంకరమైన మంచు తుఫానులను ఎదుర్కోవడానికి ముందు, భారత పరిశోధక బృందం జమ్మూ కాశ్మీర్లోని జోజిలా పాస్ అవతల ఉన్న ‘మాచోయ్ హిమానీనదం’ (Machoi Glacier) మీద అత్యంత కఠినమైన శిక్షణ పొందింది. దాదాపు 5,000 మీటర్ల ఎత్తులో ఉండే ఈ ప్రాంతం భారతదేశంలోని అత్యంత భయంకరమైన మంచు ప్రదేశాలలో ఒకటి. ఇక్కడ ఉష్ణోగ్రతలు గడ్డకట్టే స్థాయి అంటే.. మైనస్ లలోకి పడిపోతాయి, మంచు మైదానాల్లో గాలులు ఉధృతంగా వీస్తాయి మరియు క్షణాల్లో కళ్లు కనబడకుండా చేసే మంచు తుఫానులు సంభవిస్తాయి. భారత సైన్యానికి చెందిన ‘హై ఆల్టిట్యూడ్ వార్ఫేర్ స్కూల్’ (HAWS).. సైనికులకు మంచుపై నడక, మంచులో ప్రాణాలను కాపాడుకోవడం (Snow survival) మరియు అతి చలిలో పనిచేయడం వంటి అంశాల్లో శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఈ మాచోయ్ ప్రాంతాన్ని వాడుకుంటుంది.
ముఖ్యంగా, ఈ పరిశోధన యాత్రలో భారత సైన్యం శాస్త్రవేత్తలతో భుజం భుజం కలిపి పనిచేసింది. మన నౌకాదళం (Navy) మరియు వైమానిక దళానికి (Air Force) ఉన్న ప్రత్యేక నైపుణ్యాలు ఈ మిషన్కు అత్యంత కీలకంగా మారాయి. అప్పటికే సియాచిన్ గ్లేసియర్ పై గడ్డకట్టే మంచులోనూ, సముద్రం మీద జరిగే ఆపరేషన్లలోనూ తన సత్తా చాటుకున్న భారత నౌకాదళానికి చెందిన ‘చేతక్ హెలికాప్టర్’ (Chetak helicopter).. అంటార్కిటికాలో భారత్ వేసిన తొలి అడుగులకు ఒక బలమైన పునాదిగా నిలిచింది.
భారతదేశ అంటార్కిటికా మిషన్కు, మాచోయ్ ప్రాంతం ఒక ‘రిహార్సల్ స్టేజ్’ (ముందస్తు శిక్షణ వేదిక)లా ఉపయోగపడింది. సున్నా డిగ్రీల కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల్లో పరికరాలను ఎలా వాడాలి, మంచులో ఆశ్రయాలను ఎలా నిర్మించుకోవాలి, ఏమీ కనిపించని మంచు తుఫానుల (Whiteouts) నుండి ప్రాణాలతో ఎలా బయటపడాలి మరియు తక్కువ ఆక్సిజన్, అస్థిరమైన వాతావరణంలో ఎలా పనిచేయాలి అనే విషయాలను మన వాతావరణ నిపుణులు, పరిశోధక బృందం ఇక్కడే నేర్చుకున్నారు. అప్పట్లో వారి లక్ష్యం ఒక్కటే: ‘మాచోయ్ చలిని తట్టుకోగలిగితే, అంటార్కిటికాలోనూ బతకగలం.’
అంటార్కిటికా చేరుకున్నాక వాతావరణ విభాగం అధికారుల (Meteorological officers) పాత్ర చాలా కీలకంగా మారింది. అక్కడి వాతావరణంపై వారు నిరంతరం సేకరించిన సమాచారమే విమానాల రాకపోకలను శాసించేది. అంటే, మంచుపై విమానాలు ఎప్పుడు ల్యాండ్ అవ్వాలి? తుఫానులు ఉన్నప్పుడు ప్రయాణాలను ఎప్పుడు ఆపేయాలి? మరియు శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధనల కోసం సురక్షితంగా బయటకు ఎప్పుడు వెళ్లాలి? వంటివన్నీ వీరే నిర్ణయించేవారు. గంటల వ్యవధిలోనే శిబిరాలను, విమానాలను సర్వనాశనం చేయగల ‘కెటాబాటిక్ గాలులు’ (Katabatic winds), మంచు తుఫానుల నుండి ప్రాణాలను కాపాడుకోవడానికి వీరి అంచనాలే ఆధారమయ్యేవి. వారు చేసిన పరిశోధనలు ప్రపంచ వాతావరణ శాస్త్రానికి కూడా ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. ఈ మిషన్లో అసాధారణ ప్రతిభ కనబరిచిన ముగ్గురు వాతావరణ అధికారులను ప్రభుత్వం అవార్డులతో సత్కరించింది.
మాచోయ్ హిమానీనదం మరియు అంటార్కిటికా మధ్య వేల కిలోమీటర్ల దూరం ఉండవచ్చు, కానీ సైన్స్ మరియు మనుగడ పరంగా ఈ రెండింటికీ విడదీయలేని సంబంధం ఉంది. ఇవి రెండూ వాతావరణ మార్పులను పసిగట్టే ‘కాపలాదారులు’ (Climate sentinels) వంటివి. సింధు మరియు ద్రాస్ వంటి హిమాలయ నదులకు మాచోయ్ పుట్టినిల్లు అయితే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా సముద్ర మట్టాలను మరియు రుతుపవనాలను నియంత్రించే శక్తి అంటార్కిటికాది. నేడు అంటార్కిటికా మంచు ఎంత ముఖ్యమో, కరిగిపోతున్న మాచోయ్ మంచు కొండలపై జరుగుతున్న పరిశోధనలు కూడా అంతే ముఖ్యం. ఇవి రెండూ మన భూమి యొక్క భవిష్యత్తును నిర్ణయించే కీలకమైన వనరులు.
1982లో భారత శాస్త్రవేత్తలు అంటార్కిటికా మంచుపై అడుగుపెట్టినప్పుడు, తమతో పాటు ‘మాచోయ్’ నేర్పిన పాఠాలను కూడా తీసుకెళ్లారు. ఆ తుఫానులను ఎలా తట్టుకోవాలి, అంచనాకు అందని వాతావరణాన్ని ఎలా కనిపెట్టాలి, అసలు మంచు సామ్రాజ్యంలో ఎలా బ్రతకాలి అనేవన్నీ వారు మాచోయ్ లోనే నేర్చుకున్నారు. అందుకే ఫిబ్రవరి 3వ తేదీ అనేది కేవలం భారత్ ఒక మంచు ఖండంలోకి ప్రవేశించిన కథ మాత్రమే కాదు. ఒక ఉష్ణమండల దేశం (Tropical civilisation) భూమిపైనే అత్యంత శీతలమైన ఖండాన్ని ఎలా జయించిందో చెప్పే కథ. ఆ విజయానికి పునాది మాత్రం మన హిమాలయాల్లోని ఒక మంచు కొండపైనే పడింది.
