-మన్మోహన్ వైద్య
“వైష్ణవ జన తో తేనే కహియే రే, పీడ్ పరాయి జానే రే”… అంటే, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకున్నవాడే నిజమైన ఉత్తమ మానవుడిగా పిలవబడటానికి అర్హుడు. ఇతరుల బాధను అనుభూతి చెందడం, ఆ భావనతో వారిని ఆ బాధ నుండి విముక్తులను చేయడానికి సహజంగానే స్పందించడం దీనినే ‘ధర్మం’ అని అంటారు. రంతి దేవునికి సంబంధించిన ఈ ప్రసిద్ధమైన ప్రార్థన ఆదర్శాన్ని అందిస్తుంది. “నాకు రాజ్యం గానీ, స్వర్గం గానీ, లేదా మోక్షం గానీ ఏదీ వద్దు. బాధలతో సతమతమవుతున్నవారు, వేదనతో కృంగిపోతున్నవారు ఉపశమనం పొందాలన్నదే నా ఏకైక కోరిక.” (కామయే దుఃఖ-తప్తానాం ప్రాణినామ్ ఆర్తి-నాశనమ్.) అని అంటాడు.
భారతదేశ నిర్మాతలు మరియు రాజ్యాంగ రూపకర్తలు స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశంలోని వ్యవస్థలలోకి తీసుకువెళ్ళినది ధర్మం గురించిన ఈ అవగాహననే. లోక్‌సభలో స్పీకర్ఆసీనమయ్యే ఛైర్ పైన “ధర్మచక్ర ప్రవర్తనాయ” (ధర్మ చక్ర ప్రచారం కోసం) అని రాసి వుంటుంది. రాజ్యసభలో “సత్యం వద, ధర్మం చర” (సత్యాన్ని పలకండి, ధర్మాన్ని ఆచరించండి) అనే వాక్యం కూడా వుంటుంది. సుప్రీంకోర్టు ధ్యేయవాక్యం “యతో ధర్మస్తతో జయః” (ధర్మం ఎక్కడ ఉంటుందో, అక్కడ విజయం ఉంటుంది). భారత జాతీయ జెండా మధ్యలో ఉండే చక్రం—అశోక చక్రం—కూడా ధర్మ చక్రంతో ముడిపడి ఉంది.
భారతీయ అవగాహనలో, “రాష్ట్రం” అనే పదానికి పాశ్చాత్య దేశాలలోని “జాతి-రాజ్యం” అనే పదానికి ఉన్న అర్థం లేదు. ఇక్కడ, జాతి అంటే సమాజమే. డాక్టర్ ఎస్. రాధాకృష్ణన్ ఈ ఆధ్యాత్మిక, సమగ్ర మరియు సంపూర్ణ భారతీయ జీవన దృక్పథాన్ని “హిందూ జీవన దృక్పథం”గా అభివర్ణించారు. ఈ పునాదిపై ధర్మాన్ని అనుసరించి జీవించడమే హిందుత్వానికి ఒక వ్యక్తీకరణ.సమాజం ఒక్కటే; మనమందరం సమానం. ఒకరికొకరు చెందినవారం. దైనందిన శాఖ ద్వారా అలాగే దేశ వ్యాప్తంగా వున్న తోటి కార్యకర్తలతో కలిసి జీవించడం ద్వారా ఓ స్వయంసేవకుడు ఈ భావనను తనలో ఇముడ్చుకుంటాడు.
దేశ విభజన నాటి భయానక పరిస్థితులు, భూకంపాలు, వరదలు లేదా కోవిడ్-19 వంటి మహమ్మారి సమయాల్లో మానవ కల్పిత లేదా ప్రకృతి వైపరీత్యాల వేళ స్వయంసేవకులు అందించిన అవిశ్రాంత మరియు నిష్కల్మషమైన సేవలను సమాజం పదేపదే చూసింది. సంఘ్ సిద్ధాంతాన్ని వ్యతిరేకించేవారు కూడా స్వయంసేవకుల దేశభక్తి, క్రమశిక్షణ, అంకితభావం మరియు సేవాభావాలను చూసి చలించిపోయారు; అంతేకాక, వారిని ప్రశంసించడానికి ఏమాత్రం వెనుకాడలేదు.1977లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని దివిసీమ తీరాన్ని ఒక భయంకరమైన తుఫాను తాకి, అపారమైన విధ్వంసాన్ని సృష్టించింది. ఆ సమయంలో స్వయంసేవకులు అత్యంత చొరవతోనూ, ధైర్యసాహసాలతోనూ సహాయక చర్యలు చేపట్టారు; ముఖ్యంగా కుళ్ళిపోయి దుర్వాసన వెదజల్లుతున్న మృతదేహాలకు దహన సంస్కారాలు నిర్వహించిన వారిని ‘శవ సేన’ (అంటే మృతదేహాలను నిర్వహించే దళం) అని పిలిచేవారు వారి ఆ సేవలు నేటికీ స్మరణీయంగా నిలిచి ఉన్నాయి.పూర్తిగా ధ్వంసమైన ములపాలెం గ్రామాన్ని ప్రతి కుటుంబానికీ శాశ్వత గృహాలతో పునర్నిర్మించి ‘దీన్‌దయాళ్‌పురం’గా పేరు మార్చినప్పుడు, ఆ ప్రారంభోత్సవానికి విదేశీ వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి డాక్టర్ చెన్నా రెడ్డి హాజరయ్యారు.ఆ ఇద్దరూ సంఘం చేపట్టిన సహాయక చర్యలను ఎంతో ప్రశంసించారు. ఆ సందర్భంలోనే, ప్రముఖ గాంధేయవాద చింతనాపరులైన ప్రభాకర్ రావు “RSS” అనే సంక్షిప్త నామానికి ఒక కొత్త అర్థాన్ని వివరించారు. RSS అంటే నిజానికి “Ready for Selfless Service” (నిస్వార్థ సేవకు సిద్ధం) అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
2009 మే నెలలో ‘ఐలా’ తుఫాను పశ్చిమ బెంగాల్‌ను తాకి, 24 పరగణాల జిల్లాలో తీవ్ర నష్టాన్ని కలిగించింది. స్వయంసేవకులు దాదాపు వెంటనే క్షేత్రస్థాయిలో సహాయక చర్యలకు దిగారు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఒక సంఘ్ శిక్షణా శిబిరం కోసం నేను అక్కడికి వెళ్లాను; సహాయక చర్యలు జరుగుతున్న ప్రాంతానికి చేరుకోవడానికి మొదట జీపులో, ఆపై పడవలో, చివరగా మోకాళ్ల లోతు బురదలో నడుచుకుంటూ వెళ్లాల్సి వచ్చింది.ఆ ప్రాంతంలో సహాయక చర్యలు చేపడుతున్న ఇతర సంస్థల గురించి నేను అడిగినప్పుడు, సహాయక చర్యల్లో నిమగ్నమైన మిగిలిన సంస్థలన్నీ ప్రధాన రహదారులకే పరిమితమయ్యాయని, కానీ విధ్వంసం తీవ్రంగా ఉన్న లోపలి ప్రాంతాల్లో మాత్రం కేవలం సంఘ్ స్వయంసేవకులు మాత్రమే ఉన్నారని నాకు తెలిసింది.
2013లో కేదార్‌నాథ్‌లో అకస్మాత్తుగా కురిసిన భారీ వర్షం (క్లౌడ్‌బర్స్ట్) కారణంగా వినాశకరమైన వరదలు సంభవించినప్పుడు, బాధితులకు సహాయం చేయడానికి దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న స్వయంసేవకులు ప్రజల నుండి నిధులు సేకరిస్తున్నారు. ఆ సమయంలో, విదర్భకు చెందిన ఎం.డి. రామ్‌టెకే నుండి నాకు ఒక ఈమెయిల్ వచ్చింది; అందులో ఆయన ఇలా రాశారు: “నేను ఆర్ఎస్ఎస్ (RSS)కు తీవ్ర వ్యతిరేకిని.”నేను దృఢమైన అంబేద్కర్ వాదిని, అలాగే డాక్టర్ అంబేద్కర్ తథాగత బుద్ధుని అవతారమని నమ్ముతాను. కానీ, ఆర్ఎస్ఎస్ (RSS) వారు ఎంతో నిజాయితీతో సహాయక చర్యలు చేపడతారని నా స్వంత అనుభవం ద్వారా చెప్పగలను. ఆ పని కోసం మీరు వారికి వంద రూపాయలు ఇస్తే, వారు తమ సొంత డబ్బులో మరో పది రూపాయలు కలిపి మొత్తం నూట పది రూపాయలను ఖర్చు చేస్తారు. కాబట్టి నా విన్నపం ఏమిటంటే: ఈ సమయంలో సహాయక నిధుల కోసం సంఘ్ స్వయంసేవకులు మీ దగ్గరకు వస్తే, వారికి ఉదారంగా సహాయం చేయండి.’’ అని చెప్పారు.నిస్వార్థమైన మరియు హృదయపూర్వకమైన సేవా భావనను ఒక స్వయంసేవక్ ‘శాఖ’ నుండే అలవర్చుకుంటాడు. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు మరియు మానవ కల్పిత విపత్తులు సంభవించినప్పుడు, స్వయంసేవకులు నిరంతరం సహాయక మరియు పునరావాస కార్యక్రమాలను చేపడుతూనే ఉన్నారు.
