ప్రకృతిలో వచ్చే మార్పులకు, మానవ జీవనశైలిలో పాటించాల్సిన క్రమశిక్షణకు ప్రతీక ఆషాఢమాసం. ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు ఇది అత్యంత ఫలప్రదమైన కాలం. వర్ష రుతువు ఆగమనంతో వ్యాధుల ముప్పును దృష్టిలో ఉంచుకుని మన పూర్వీకులు ఈ మాసంలో కొన్ని నియమాలను, వ్రతాలను ఏర్పాటు చేశారు.
ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి.. తొలి ఏకాదశి లేదా శయన ఏకాదశి. ఈ రోజున శ్రీమహావిష్ణువు క్షీరసాగరంలో యోగనిద్రలోకి వెళ్తాడని పురాణ కథనం. దేవదేవుడే విశ్రాంతి తీసుకునే ఈ సమయంలో భక్తులు తమ జీవనశైలిని మార్చుకోవాలని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ఇక్కడి నుంచే చాతుర్మాస వ్రతం మొదలవుతుంది.
ఈ నాలుగు నెలలు సాధువులు ఒకేచోట స్థిరంగా ఉండి తపస్సు, పఠనం, మౌనవ్రతం పాటిస్తారు. గృహస్థులు ఈ కాలంలో ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసాహారాలకు దూరంగా ఉండటం వంటి ఆహార నియమాలు పాటించడం వల్ల.. శరీరంలో పిత్త దోషం తగ్గి, రోగనిరోధక శక్తి పెరుగుతుందని ఆయుర్వేదం చెబుతోంది.
ఆషాఢ పూర్ణిమ గురు పూర్ణిమ. వేదాలను విభజించి, మానవాళికి జ్ఞానభిక్ష పెట్టిన వ్యాసమహర్షి జన్మదినం ఇదే. మన చదువు, కళలు అన్నింటికీ మూలం గురువు. అజ్ఞాన చీకట్లను తొలగించి, వివేకం అనే వెలుగును ప్రసాదించే గురువులను ఈ రోజున పూజించి, వారి ఆశీస్సులు తీసుకోవడం వల్ల ఉన్నతమైన మార్గంలో పయనించే శక్తి లభిస్తుందని నమ్మకం. కేవలం గురువులే కాదు, మనకు మార్గదర్శనం చేసిన ప్రతి ఒక్కరినీ స్మరించుకునే రోజు.
ఆషాఢ అమావాస్యను చుక్కల అమావాస్య అంటారు. వర్షాలు మొదలై ఆకాశం మేఘావృతమై ఉన్న తరుణంలో, చీకటిని చీల్చుకుని వచ్చే కాంతిని ఆకాంక్షిస్తూ చేసే పూజ ఇది. ఈరోజు స్త్రీలు- కుటుంబ సౌఖ్యం కోసం ప్రత్యేక పూజలు చేస్తారు. ఇది కుటుంబ బంధాలను మరింత బలోపేతం చేసే పండుగ.
తెలంగాణలో ఆషాఢం అంటేనే బోనాల పండుగ సందడి. ప్రకృతి మార్పులతో వ్యాధులు ప్రబలే అవకాశం ఉన్నందున, గ్రామదేవతలకు భక్తితో భోజనం (బోనం) సమర్పించి, తమను కాపాడమని అమ్మవారిని వేడుకుంటారు. మహంకాళిని పూజించడం వెనుక ఉన్న అసలు ఉద్దేశం- ప్రకృతిని ప్రసన్నం చేసుకోవడం, అంటువ్యాధుల నుంచి రక్షణ పొందడం. ఈ సామాజిక ఉత్సవంలో పరస్పర స్నేహభావం కనిపిస్తుంది.
వాతావరణం తేమతో నిండి, సూర్యరశ్మి తక్కువగా ఉండటం వల్ల ఈ కాలంలో జీర్ణక్రియ మందగిస్తుంది. అందుకే ఈ మాసంలో తేలిగ్గా జీర్ణమయ్యే లఘు ఆహారం తీసుకోవాలని, అల్లం, మిరియాలు వంటి రోగనిరోధక శక్తిని పెంచే దినుసులను ఆహారంలో చేర్చుకోవాలని ఆయుర్వేదం సూచిస్తోంది. మన పూర్వీకులు ఈ మాసంలో శుభకార్యాలకు విరామం ఇచ్చి, ఆధ్యాత్మికత వైపు మళ్లడం ద్వారా మానసిక ప్రశాంతతను పెంచుకోమని హితవు పలికారు.
తెలుగు సంప్రదాయంలో కొత్తగా పెళ్లయిన అల్లుడిని ఆషాఢంలో అత్తవారింటికి పంపకూడదనే ఒక ఆచారం ఉంది. దీని వెనుక ఉన్న అసలు కారణం సామాజికమైనది. వర్షాలు మొదలై వ్యవసాయ పనులు ఊపందుకునే సమయం ఇది. అల్లుడు తన ఇంట్లోనే ఉండి, వ్యవసాయ పనుల్లో నిమగ్నమవ్వాలి, సోమరితనానికి తావు ఇవ్వకూడదని ఇలా నియమం ఏర్పరిచారు. ఇదొక ఆచారం వెనుక బాధ్యతాయుతంగా జీవితం గడపాలనేది సందేశం.
బాహ్య సౌఖ్యాల కంటే అంతర్గత ప్రశాంతత ప్రధానమని గుర్తుచేస్తుంది ఆషాఢం. వ్యాసపూర్ణిమ జ్ఞానాన్ని, తొలి ఏకాదశి నియమనిష్ఠలను, బోనాలు సమాజహితాన్ని అలవరచుకోవాలనే సందేశం అందుతుంది. ప్రకృతిలో వచ్చే మార్పులకు అనుగుణంగా మన జీవనశైలిని మలచుకోవడం, ఆధ్యాత్మిక సాధన వల్ల ఈ మాసం మనకు అపార శక్తిని ప్రసాదిస్తుంది. ఆషాఢాన్ని ఒక గొప్ప అవకాశంలా భావించి, భక్తితో, క్రమశిక్షణతో గడిపితే మన జీవితం ధన్యమవుతుంది.
