సోమనాథ్ యొక్క ఉమ్మడి వారసత్వం బామియన్ బుద్ధులు

2001లో తాలిబన్లు బామియన్ బుద్ధ విగ్రహాలను ధ్వంసం చేయడానికి చాలా కాలం ముందే, భారతదేశంపై దండెత్తిన ప్రతి దురాక్రమణదారుడు ఈ భారీ విగ్రహాలను పగులగొట్టడానికి ప్రయత్నించాడు. మహమూద్ గజనీ నుండి ఖైబర్ పాస్ దాటి వచ్చిన ప్రతి దండయాత్ర దారుడు, అఫ్గానిస్తాన్‌లోని ఈ భారీ రాతి బుద్ధ విగ్రహాలను ధ్వంసం చేయాల్సిన విగ్రహాలుగానే చూశాడు.

మహమూద్ గజనీ క్రీ.శ.1001-1006 మధ్య అఫ్గానిస్తాన్‌లో యుద్ధం చేస్తున్న సమయంలో దీనిని ప్రారంభించాడు. తన శక్తిని చాటుకోవడానికి మరియు ‘విగ్రహ విధ్వంసకుడు’ (Idol-breaker) అనే పేరు సంపాదించడానికి బామియన్ లోని పెద్ద బుద్ధ విగ్రహాలను దెబ్బతీశాడు. దీనికి దాదాపు 20 ఏళ్ల తర్వాత, క్రీ.శ.1025లో అతను భారతదేశంలోని సోమనాథ్ ఆలయంపై దాడి చేసి, దాని పవిత్ర గర్భాలయాన్ని ధ్వంసం చేసి, అక్కడి బంగారం మరియు ఆభరణాలను దోచుకున్నాడు.

సోమనాథ్‌ను నేలమట్టం చేసిన అదే సైద్ధాంతిక ప్రేరణ, అఫ్గానిస్తాన్ గుహలలో తన మొదటి రిహార్సల్ (తొలి ప్రయత్నం) చేసింది. ఈ విధ్వంసక చర్య ఏదో విడిగా జరిగిన నేరం కాదు; ఇది చరిత్రలో వేళ్ళూనుకున్న ఒక సుదీర్ఘమైన, క్రమబద్ధమైన ప్రచారానికి ప్రారంభ అధ్యాయం.

గజనీ ఆలోచనా విధానం: అసహనానికి మూలం

మహమూద్ గజనీకి ఇతర మతాల పట్ల ఉన్న వ్యతిరేకత, బామియన్ బుద్ధులను అతని తొలి లక్ష్యంగా మార్చింది. 55 మీటర్ల అద్భుతమైన ఎత్తులో ఉన్న ఆ రాతి విగ్రహాలను భౌతికంగా పూర్తిగా ధ్వంసం చేయడం 11వ శతాబ్దపు సాంకేతికతకు సాధ్యం కాలేదు. వాటి పరిమాణాన్ని చూసి నిరాశ చెందిన అతను, తన ‘బుత్-షికాన్’ (విగ్రహ విధ్వంసక) తపనను తీర్చుకోవడానికి చుట్టుపక్కల ఉన్న బౌద్ధ మఠాలను దోచుకుని, అమూల్యమైన కళాఖండాలను దొంగిలించాడు. తన మతంతో ఏకీభవించని నాగరికతలకు సంబంధించిన ఏ దృశ్యమాన గుర్తులనైనా చెరిపివేయాలనే ఒక పద్ధతిని గజనీ స్థాపించాడు, దానినే తర్వాతి దురాక్రమణదారులు అనుసరించారు.

ఈ విధ్వంసక ధోరణి గజనీతో ముగియలేదు. బాబర్ నుండి ఔరంగజేబు వరకు, ప్రతి దండయాత్రలోనూ దైవ చిహ్నాలను అపవిత్రం చేయాలనే ఒకే రకమైన ఉన్మాదం కొనసాగింది. బాబర్ తన ‘బాబర్‌నామా’లో దేవాలయాల ధ్వంసాన్ని సమర్థించుకోగా, 17వ శతాబ్దంలో ఔరంగజేబు ఈ మత పిచ్చిని బామియన్ వద్దకు అత్యంత క్రూరంగా తిరిగి తీసుకువచ్చాడు. కాశీ విశ్వనాథ్ మరియు మధుర వంటి వేలాది భారతీయ దేవాలయాలను ఏ క్రూరత్వంతోనైతే అతను కూల్చివేశాడో, అదే పద్ధతిలో బామియన్ బుద్ధులపై భారీ ఫిరంగులను ప్రయోగించాడు. ఆ విగ్రహాలు శాశ్వతంగా వికృతమవుతాయని నిర్ధారించుకోవడానికి, ప్రత్యేకంగా వాటి ముఖాలు మరియు కాళ్లను లక్ష్యంగా చేసుకుని కాల్పులు జరపాలని అతను తన సైన్యాన్ని ఆదేశించాడు.

పర్షియన్ మరియు అఫ్గాన్ దురాక్రమణదారుల నిరంతర దాడులు

18వ శతాబ్దంలో, పర్షియన్ దండయాత్ర దారుడు నాదిర్ షా ఢిల్లీని దోచుకోవడానికి వెళ్తున్న క్రమంలో ఈ విగ్రహాలపై ఫిరంగులతో కాల్పులు జరిపినట్లు తెలుస్తోంది. దీనిని అనుసరిస్తూ 19వ శతాబ్దంలో అఫ్గాన్ పాలకుడు అమీర్ అబ్దుర్ రెహ్మాన్ ఖాన్, బుద్ధ విగ్రహాల ముఖాలను మరింతగా వికృతం చేయడానికి అగ్ని ఆయుధాలను (fire-guns) ఉపయోగించాడు. వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు ఈ చిహ్నాలు నిరంతర దాడులకు గురయ్యాయి. వాటి భారీ రాతి నిర్మాణాలు గాయపడిన అవశేషాలుగా మిగిలి ఉన్నప్పటికీ, ప్రతి దురాక్రమణదారుడి ఉద్దేశం మాత్రం ఒక్కటే—అది ఇతర విశ్వాసాల పట్ల అంతులేని శత్రుత్వాన్ని ప్రదర్శించడం.

2001 తాలిబన్ల వికృత రూపం: వెయ్యేళ్ల నాటి ఉన్మాదానికి పరాకాష్ఠ

మార్చి 2, 2001న, వెయ్యేళ్ల నాటి ఆ మతోన్మాద ఆలోచనా విధానం అత్యంత హింసాత్మక రూపం దాల్చింది. తాలిబన్లు 1,500 ఏళ్ల నాటి మానవ నాగరికతకు చిహ్నమైన ఆ అద్భుత కళాఖండాలను కేవలం “నకిలీ విగ్రహాలు” (False Idols) అని ప్రకటిస్తూ, “అల్లాహు అక్బర్” నినాదాల మధ్య బామియన్ లోయను దడదడలాడించారు. ఆ విగ్రహాలను ఉంచడం “పాపం” అని తమ మతపరమైన వివరణతో ఆ విధ్వంసాన్ని సమర్థించుకున్నారు. మొదట వారు తుపాకులు, ఫిరంగులతో విగ్రహాలను కూల్చడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ ఆ రాతి కట్టడాల దృఢత్వం ముందు వారు విఫలమయ్యారు. విగ్రహాల కూల్చివేతలో ఎదురవుతున్న అడ్డంకులు మరియు జాప్యానికి ‘ప్రాయశ్చిత్తం’గా 100 ఆవులను బలి ఇస్తామని వారు ప్రకటించారు. ఇందులో భాగంగా మొదట అఫ్గాన్ అధ్యక్ష భవన ఆవరణలో 12 ఆవులను వధించారు. మిగిలిన ఆవులను దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో బలి ఇచ్చారు. చివరకు, ఆ భారీ విగ్రహాల్లో రంధ్రాలు చేసి, డైనమైట్లు పెట్టి పేల్చివేయడం ద్వారా శతాబ్దాల నాటి ఆ వారసత్వాన్ని తాలిబన్లు నేలమట్టం చేశారు.

మొదట ఆ చారిత్రక కట్టడాలను తొలగించడంలో విఫలమైన తాలిబన్లు, ఆ తర్వాత భారీ మొత్తంలో పేలుడు పదార్థాలను తీసుకువచ్చారు. విగ్రహాల చుట్టూ పేలుడు పదార్థాలను అమర్చడానికి వారికి మూడు రోజుల సమయం పట్టింది. ఆ పేలుడును నియంత్రించే వైర్లను సమీపంలోని ఒక మసీదు వరకు లాగారు. అక్కడ నుండి “అల్లాహు అక్బర్” నినాదాల మధ్య ఆ విగ్రహాలను పేల్చివేశారు. ఆ భారీ విగ్రహాలను పూర్తిగా నేలమట్టం చేయడానికి వారికి సుమారు 25 రోజుల సమయం పట్టింది. విధ్వంసం పూర్తయిన తర్వాత, తాలిబన్లు గాలిలోకి కాల్పులు జరుపుతూ, డాన్స్‌లు చేస్తూ సంబరాలు చేసుకున్నారు. ఈ వేడుకల్లో భాగంగా వారు మళ్ళీ తొమ్మిది ఆవులను బలి ఇచ్చారు. టన్నుల కొద్దీ శక్తివంతమైన పేలుడు పదార్థాలు, యాంటీ-ట్యాంక్ మైన్లు మరియు రాకెట్లను ఉపయోగించి.. మధ్యయుగ కాలపు దురాక్రమణదారులు కేవలం కలలు గన్న వినాశనాన్ని వీరు నిజం చేశారు. చరిత్రకు వ్యతిరేకంగా క్రమబద్ధంగా సాగిన యుద్ధంలో ఇది చివరి అధ్యాయం. ‘బుత్-షికాన్’ (విగ్రహ విధ్వంసకుడు) కావాలనే ఆ ఉన్మాద కాంక్ష, చివరికి ఆ అద్భుత రాతి కట్టడాలను ధూళిగా మార్చేసింది.

Before the destruction (1963) and after the destruction (2008) (Source : journals.openedition)

ముగింపు: శిథిలాల మధ్య వెలుగుచూసిన భారతీయ విజ్ఞానం

ఆ విగ్రహాలను నేలమట్టం చేసినప్పటికీ, ఆ శిథిలాలు కొన్ని రహస్యాలను బయటపెట్టాయి, వాటిని ఆ విధ్వంసకారులు సైతం చెరిపివేయలేకపోయారు. అక్కడ జరిగిన పురావస్తు తవ్వకాల్లో ప్రపంచంలోనే అత్యంత పురాతనమైన ఆయిల్ పెయింటింగ్‌లు, సంస్కృత వ్రాతప్రతులు మరియు గుహల కింద దాగి ఉన్న 19 మీటర్ల ‘పరినిర్వాణ’ బుద్ధుని విగ్రహం బయటపడ్డాయి. ఈ ఆవిష్కరణలు అఫ్గానిస్తాన్ గుండెల్లో గుప్తుల కాలం నాటి భారతీయ కళ మరియు జ్ఞానం యొక్క గాఢమైన ప్రభావాన్ని నిరూపించాయి. నేడు బామియన్ లోయలోని ఆ ఖాళీ గూళ్లు కేవలం కొండల్లో ఏర్పడిన రంధ్రాలు మాత్రమే కాదు; అవి నాగరిక ప్రపంచానికి ఒక భయంకరమైన హెచ్చరికలు. బామియన్ బుద్ధుల పతనం అనేది కేవలం రాతి విగ్రహాల నష్టం మాత్రమే కాదని, మానవ నాగరికతపై వెయ్యేళ్లుగా సాగుతున్న దాడికి అది ఒక విషాదకర పరాకాష్ఠ అని అవి మనకు గుర్తుచేస్తున్నాయి.