ArticlesNews

సమతా సాధకుడు “సంత్ జ్ఞానేశ్వర్”

57views

యన క్రీ.శ.1275వ సంవత్సరం లో మహారాష్ట్ర లోని అవె గ్రామంలో విఠల పంత్ కులకర్ణి, రఖామా బాయి (రుక్మిణి బాయి) దంపతులకు జన్మించారు. వివాహం అయిన కొద్ది కాలానికే విఠల పంత్ సన్యాసం స్వీకరించారు. అయితే విఠల పంత్ కు దీక్ష నిచ్చిన రామానంద స్వామియే శాస్త్ర విరుద్ధంగా సన్యాసాన్ని స్వీకరించావు. కాబట్టి మళ్ళీ గృహస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించమని విఠల్ పంత్ ను ఆదేశించారు. తరువాత వీరికి వరుసగా నివృత్తి నాథుడు, జ్ఞానదేవుడు, సోపానదేవుడు అనే ముగ్గురు కుమారులు, ముక్తాబాయి అనే కుమార్తె జన్మించారు. సన్యాసం స్వీకరించి తిరిగి గృహస్థాశ్రమంలోకి వచ్చాక కలిగిన సంతానం కాబట్టి ఆ కుటుంబ మంతటినీ వెలివేశారు. కుల బహిష్కరణ చేశారు. వారికి ఉపనయనాదులు కూడా జరగలేదు. అయినా వీరందరూ పారమార్థిక చింతన కలిగిన వారైనారు. విఠల్ పంత్, రుక్మిణీ బాయి దంపతులు తాము ఆశ్రమ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించి నందుకు ప్రాయశ్చిత్తంగా తమ దేహాలను ప్రయాగ వద్ద త్రివేణి సంగమంలో సమర్పించుకున్నారు.

నాథ సంప్రదాయ సిద్ధుడైన గహాని నాథుని వద్ద నివృత్తి నాధుడు దీక్ష స్వీకరించి తర్వాత అతడు జ్ఞానేశ్వరునకు ఉపదేశం చేసి దీక్ష ఇచ్చాడు. జ్ఞాన దేవుడు వేదాధ్యయనం కోసం బ్రాహ్మణులనాశ్రయిస్తే వారతనిని చూసి దున్నపోతుకు నీకూ భేదం లేదని పరిహాసమాడారు. అప్పుడు జ్ఞాన దేవుడు అవును నాకు దానికి తేడా లేదని చెప్తూ దున్నపోతుకు తగిలిన దెబ్బలు తనకూ తగిలాయని, దున్నపోతు కూడ నా వల్లే వేదాలు వల్లిస్తుందని దాని చేత వేదాలు పలికించి, భగవంతుడు అన్ని జీవరాశులను సమానంగనే సృష్టించాడని చెప్పాడు. జ్ఞాన దేవుడు అసామాన్య శక్తిమంతుడని లోక విదితమైంది. జ్ఞాన దేవుడి సోదరుల మహిమలకు సంబంధించిన అనేక గాధలు మహారాష్ట్ర అంతటా బాహుళ ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

జ్ఞానేశ్వరుడు సాధించిన యోగ సిద్ధి వలన సమాజం అంతా జ్ఞానేశ్వరుని వైపు ఆకర్షితమైంది. సంత్ జ్ఞానేశ్వరుడు భగవద్గీతలోని 770 శ్లోకాలకు సరళమైన మరాఠీ భాషలో వ్యాఖ్యానం వ్రాశాడు. మరాఠీ భాషలో గానానుకూలమైన ఓవీ ఛందస్సులో 9000 ఓవీలతో మృదు మధురము, సర్వ సులభమైన బాషలో రచించాడు. ప్రసన్న, గంభీర భావాలతో ఇది “భావార్ధదీపిక”గా వెలుగొందినది. భగవద్గీతపై దేశభాషలలో వ్రాసిన వ్యాఖ్యనాలలో ఇదే మొట్టమొదటిది. ఇది “జ్ఞానేశ్వరి”గా లోక ప్రసిద్ధి పొందింది. తరువాత సర్వోపనిషత్సారం తో స్ఫూర్తి వాదాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ”అనుభవామృతం”(అమృతానుభవ్) “హరి పాట్ కె అభంగ్”, “చాంగ దేవ పైసటి” మొదలగు గ్రంథాలను వ్రాసి తన జ్ఞానాన్ని సమాజానికి సమర్పించారు. అవేగాక వేలాది అభంగాలను కూడా రచించారు. జ్ఞానేశ్వరుని ఈ రచనలు భారతీయ సంస్కృతి, ధర్మములందే కాక, భక్తి సాహిత్యంలొనే అద్వితీయ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది.

సంత్ జ్ఞానేశ్వరుని ప్రయత్న ఫలితంగా హిందూ సమాజంలోని వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థలో ప్రవేశించిన దోషాలు, కురీతులు ప్రక్షాళనం చేయబడి సమరసత ప్రతిష్ఠించబడింది. ‘సమత’ అనేది ఉచ్చ స్వరమైనది’. ప్రజలందరూ మృదువైన భక్తిసూత్రంలో బంధింపబడి మతాంతరీకరణల ప్రమాదం నుంచి రక్షింపబడ్డారు. దుర్గతిలో చిక్కుకుపోతున్న హిందువులకు తాను వ్రాసిన గీత లోని కర్మయోగం ద్వారా చికిత్సా విధానాన్ని సూచించాడు జ్ఞానేశ్వరుడు. మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలో వీరు చూపిన భాగవత ధర్మం లేదా భక్తి సంప్రదాయ మార్గాన్ని “వరకరి”సంప్రదాయం అంటారు. దాన్ని సుదృఢం చేసి అవైదిక శక్తులను పరాజితులను గావించారు. ఇంతటి మహత్తర కార్యాన్ని సాధించిన సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ కేవలం 22 సంవత్సరాల వయస్సు లోనే పూనా వద్ద అలంది అనే ప్రదేశంలో సదేహ సమాధిని పొందారు.