( మే 28 – వీర సావర్కర్ జయంతి )
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్రలో వీర సావర్కర్ పేరు ఒక మహా సంస్కర్తగా, జాతీయవాద భావజ్యోతిగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్గా జన్మించిన ఆయనను దేశం గౌరవంతో “వీర సావర్కర్”గా సంభోదిస్తుంది. దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం సాయుధ పోరాటాన్ని ప్రోత్సహించిన తొలి తరం పోరాటయోధుల్లో ఆయన ఒకరు. కేవలం స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగానే కాకుండా రచయితగా, చరిత్రకారుడిగా, సామాజిక సంస్కర్తగా, జాతీయవాద చింతకుడిగా ఆయన భారత చరిత్రపై చెరగని ముద్ర వేశారు.
1883 మే 28న మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ జిల్లా భగూర్ గ్రామంలో వీర సావర్కర్ జన్మించారు. చిన్ననాటి నుంచే ఆయనలో దేశభక్తి భావాలు బలంగా ఉండేవి. కుటుంబ వాతావరణం కూడా జాతీయవాద ఆలోచనలకు దగ్గరగా ఉండటంతో బాల్యంలోనే విదేశీ పాలనపై వ్యతిరేక భావాలు పెరిగాయి. విద్యార్థి దశలోనే యువతను సంఘటితం చేయాలనే లక్ష్యంతో “మిత్ర మేళా” అనే సంస్థను ప్రారంభించారు. తరువాత అది “అభినవ భారత్”గా విస్తరించి పోరాట కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా మారింది.
ఉన్నత విద్య కోసం లండన్ వెళ్లిన సావర్కర్ అక్కడ భారతీయ విద్యార్థులు, పోరాట వీరులను ఏకం చేశారు. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సాయుధ పోరాటం ద్వారానే స్వాతంత్ర్యం సాధ్యమని ఆయన నమ్మకం. లండన్లో ఉన్నప్పుడు ఆయుధాల సమీకరణ, గుప్త సమావేశాలు, ఉద్యమకారులకు ప్రేరణ ఇవ్వడం వంటి కార్యక్రమాల్లో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.
ఆయన రచించిన “1857 స్వాతంత్ర్య సమరం” గ్రంథం భారతీయుల్లో జాతీయ చైతన్యాన్ని రగిలించింది. 1857 పోరాటాన్ని కేవలం తిరుగుబాటుగా కాకుండా భారత తొలి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంగా ఆయన విశ్లేషించారు. ఈ గ్రంథం బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాన్ని కలవరపరిచింది. యువతలో పోరాట భావాలు పెరుగుతున్నాయని భావించిన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను అరెస్టు చేసింది.
1910లో భారతదేశానికి తరలిస్తుండగా ఫ్రాన్స్లోని మార్సెలై పోర్ట్ వద్ద సముద్రంలోకి దూకి తప్పించుకోవడానికి చేసిన సాహస యత్నం ఆయన అసాధారణ ధైర్యానికి నిదర్శనం. అయినప్పటికీ తిరిగి పట్టుబడిన ఆయనకు యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష విధించారు. అనంతరం అండమాన్ నికోబార్ దీవుల్లోని కాళాపానీగా పేరుగాంచిన సెల్యులార్ జైలుకు తరలించారు.
సెల్యులార్ జైలులో సావర్కర్ అనుభవించిన కష్టాలు అమానుషమైనవి. కఠిన శ్రమలు, ఒంటరి నిర్బంధం, అవమానాలు, హింసల మధ్య కూడా ఆయన మనోధైర్యం కోల్పోలేదు. నూనె గానుగ తిప్పడం వంటి కఠిన పనులు చేయాల్సి వచ్చినా దేశభక్తి జ్యోతి ఆయనలో తగ్గలేదు. జైలు గోడలపై కవితలు రాసి వాటిని కంఠస్థం చేసుకుని సహచరులకు వినిపించేవారని చెబుతారు. ఆయన త్యాగం, సహనం భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో ప్రత్యేక అధ్యాయంగా నిలిచాయి.
వీర సావర్కర్ కేవలం ఉద్యమకారుడే కాదు, గొప్ప జాతీయవాద చింతకుడు కూడా. “హిందుత్వ” భావనను ఆయన సాంస్కృతిక జాతీయవాదంగా వివరించారు. భారతీయ సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, జాతీయ ఐక్యతే దేశ బలమని ఆయన విశ్వసించారు. హిందుత్వాన్ని కేవలం మతపరమైన భావనగా కాకుండా భారతీయ నాగరికతకు ప్రతీకగా వివరించారు.
సామాజిక సంస్కరణల విషయంలో కూడా సావర్కర్ ముందంజలో నిలిచారు. కులవివక్ష, అంటరానితనాన్ని ఆయన తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు. సమాజంలో సమానత్వం లేకపోతే దేశం బలపడదని భావించారు. రత్నగిరిలో నిర్బంధ జీవితం గడిపిన సమయంలో ఆలయ ప్రవేశ ఉద్యమాలను ప్రోత్సహించి సామాజిక సమరసత కోసం కృషి చేశారు.
సాహిత్యరంగంలోనూ ఆయన ప్రతిభ అసామాన్యం. “మాజీ జన్మతేప్”, “హిందుత్వ”, “కమల” వంటి రచనల ద్వారా జాతీయ భావజాలాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లారు. ఆయన రచనల్లో దేశభక్తి, త్యాగం, జాతీయ గౌరవం స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత కూడా దేశ ఐక్యత, జాతీయతపై ఆయన నిరంతరం రచనలు, ప్రసంగాలు కొనసాగించారు.
1966 ఫిబ్రవరి 26న ముంబైలో వీర సావర్కర్ పరమపదించారు. తన జీవిత ధ్యేయం పూర్తైందని భావించి “ఆత్మార్పణ” మార్గాన్ని స్వచ్ఛందంగా ఎంచుకోవడం ఆయన తపస్సుకు నిదర్శనం. తన మరణం తర్వాత శోకసభలు కాకుండా దేశసేవ కొనసాగించాలని అనుచరులకు ఇచ్చిన సందేశం ఆయన వ్యక్తిత్వ మహోన్నతతను తెలియజేస్తుంది.
భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలో వీర సావర్కర్ పోషించిన పాత్ర చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. ఆయన జీవితం దేశభక్తి, ధైర్యం, త్యాగం, జాతీయ చైతన్యానికి ప్రతీక. స్వేచ్ఛ కోసం ప్రాణాలను పణంగా పెట్టిన ఈ జాతీయవాది భారత యువతకు నేటికీ స్ఫూర్తిగా నిలుస్తూనే ఉన్నారు.
