1971లో బెంగాలీ ప్రతిఘటనను అణిచివేసేందుకు పాకిస్థాన్ సైన్యం ‘ఆపరేషన్ సెర్చ్లైట్’ ప్రారంభించింది. ఈ మారణహోమంలో సుమారు 30 లక్షల మంది బెంగాలీ ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. సామూహిక హత్యలు, వలసలు మరియు లైంగిక హింసకు దారితీసింది. విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు మరియు రాజకీయ కార్యకర్తలతో పాటు, బెంగాలీ మహిళలను ఉద్దేశపూర్వకంగా లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. లైంగిక హింసను కేవలం ఒక క్రూరమైన చర్యగా కాకుండా, యుద్ధంలో ఒక ఆయుధంగా ఉపయోగించారు.
అలాంటి బాధిత మహిళల్లో జోగమాయా మాలో ఒకరు. ఆమె ప్రస్తుత దక్షిణ బంగ్లాదేశ్లోని శరియత్ పూర్ జిల్లాకు చెందిన ఒక హిందూ మత్స్యకార సమాజానికి చెందిన టీనేజ్ యువతి.
1971లో జోగమాయా మాలో వయసు సుమారు 15 ఏళ్లు. యుద్ధానికి ముందు ఆమె జీవితం చాలా ప్రశాంతంగా, సాదాసీదాగా సాగిపోయేది. ప్రవహించే నది, పక్కనే కుటుంబం, గ్రామంలో తెలిసిన ముఖాలు. యుద్ధం అంటే ఇతరుల ద్వారా విన్న మాటే కానీ, అది తన ఇంటి గుమ్మం వరకు వస్తుందని ఆమె ఎప్పుడూ ఊహించలేదు. ఆమెకు ఎలాంటి రాజకీయ పాత్ర లేదు, చేతిలో ఆయుధాలు లేవు, ఏ ఉద్యమంతోనూ సంబంధం లేదు. ఆమె కేవలం ఒక పల్లెటూరిలో పెరుగుతున్న ఒక సామాన్య టీనేజ్ యువతి మాత్రమే.
మే 22, 1971న, పాకిస్తాన్ ఆక్రమణ దళాలు మరియు వారి స్థానిక అనుచరులు (collaborators) శరియత్ పూర్లోని మధ్యపరా గ్రామంపై విరుచుకుపడ్డారు. వారు సాగించిన భీకర మారణహోమం, లూటీలు మరియు గృహదహనాలతో ఆ హిందూ మాలో సామాజికవర్గం ఒక్కసారిగా ఛిన్నాభిన్నమైపోయింది. ఇళ్ళు తగలబడుతుండగా, గాల్లో ఆర్తనాదాలు మిన్నంటుతుండగా.. జోగమాయా మామగారు, బావమరుదులతో సహా ఆమె కుటుంబ సభ్యులు పలువురు తుపాకీ గుళ్లకు లేదా మంటలకు బలైపోయారు. అక్కడ అంతా కేకలు, పొగ, గందరగోళం నెలకొంది. ఆమెతో పాటు మరో 100 మందిని అపహరించి, లాంచీ ద్వారా మదారీపూర్లోని ‘ఏ.ఆర్.హౌలాడర్ జ్యూట్ మిల్స్’ క్యాంపుకు తరలించారు. ఆ మిల్లును అప్పట్లో ఒక భయంకరమైన చిత్రహింసల శిబిరంగా మార్చారు.
ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే ఆ మదారీపూర్ క్యాంపులో, జోగమాయా మరియు ఇతర మహిళలను ఇరుకైన గదుల్లో శవాల మాదిరిగా ఒకరి పక్కన ఒకరిని కుక్కారు. గాలి ఆడని ఆ గదుల్లో ఒక్కో చోట 20-30 మంది మహిళలు ఉండేవారు, అక్కడ గాలి కూడా నిరాశతో, వ్యాధులతో నిండిపోయినట్లు ఉండేది. అక్కడ వారు రోజుల తరబడి లైంగిక హింసను, అమానుష బంధీఖానాను ఎదుర్కొన్నారు; సాయుధ కాపలా మధ్య వారు పదే పదే అత్యాచారానికి గురయ్యారు. తిరుగుబాటు చేయడం అసాధ్యమని, ఆకలి, భయం మరియు అంతులేని అవమానాల మధ్య మౌనమే బతకడానికి ఏకైక మార్గమని ఆమె తర్వాత గుర్తు చేసుకున్నారు. సైనికులు ఎప్పటికప్పుడు కొత్త భయానక వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి లోపలికి వచ్చేవారు; సరైన చికిత్స లేని అనారోగ్యాల వల్ల మహిళలు వారి కళ్లముందే చనిపోయారు, ఆకలి చావుల మధ్య వారి మృతదేహాలను కనికరం లేకుండా విసిరేసేవారు. మూడు రోజుల తర్వాత విడుదలైన జోగమాయా, సర్వస్వం కోల్పోయి శిథిలమైన తన గ్రామానికి తిరిగి వచ్చింది. 7 నెలల సుదీర్ఘ నిరీక్షణ తర్వాత తన భర్త నేపాల్ మాలోను కలుసుకుంది.
యుద్ధ సమయంలో, బెంగాలీ మహిళలను బహిరంగంగా అమానుషంగా చూశారు. పాకిస్తాన్ సైనికులు బెంగాలీ మహిళలను ‘గనిమతర్ మాల్’ (అంటే యుద్ధంలో గెలిచిన ఆస్తి లేదా దోచుకున్న సొత్తు) అని పిలిచేవారు. మహిళలను మనుషుల్లా కాకుండా తమ ఆస్తిగా భావించేవారని, 1971 నాటి హింసలో అత్యాచారాన్ని ఒక సాధారణ విషయంగా మార్చేశారని ఈ పదం ప్రతిబింబిస్తుంది. తమ యుద్ధ వ్యూహంలో భాగంగా పాకిస్తాన్ సైన్యం మరియు వారి స్థానిక అనుచరులు సుమారు 2,00,000 నుండి 4,00,000 మంది మహిళలు మరియు బాలికలపై క్రమబద్ధంగా మారణహోమం, అత్యాచారాలు మరియు చిత్రహింసలకు పాల్పడ్డారు.
అత్యాచారానికి గురైన మహిళల్లో పెరుగుతున్న ఆత్మహత్యల రేటు ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షించడంతో, 1972లో ఐక్యరాజ్యసమితి ఆధ్వర్యంలో ఆస్ట్రేలియా వైద్యుడు డాక్టర్ జెఫ్రీ డేవిస్ బంగ్లాదేశ్కు చేరుకున్నారు. ఆయన నేతృత్వంలోని వైద్య బృందం బాధితుల కోసం రోజుకు 100 కంటే ఎక్కువ అబార్షన్లు (గర్భస్రావాలు) చేసిందంటే ఆనాటి దారుణాలు ఎంతటివో అర్థం చేసుకోవచ్చు. మహిళల శరీరాలను యుద్ధ క్షేత్రాలుగా మార్చిన ఈ వ్యూహం.. బంగ్లాదేశ్ చరిత్రలో ఎన్నటికీ మాయని లోతైన గాయాన్ని మిగిల్చింది.
దశాబ్దాల పాటు మాయని గాయాలతో పోరాడిన జోగమాయా శరీరం చివరకు అలసిపోయింది. జనవరి 5, 2026న, 84 ఏళ్ల వయసులో క్యాన్సర్తో ఆమె ప్రాణాలు కోల్పోయారు. మరుసటి రోజు ఆమె అంత్యక్రియలు ప్రభుత్వ అధికారిక లాంఛనాలతో జరిగాయి. ఆ యుద్ధ వీరవనితకు గౌరవ సూచికంగా సైన్యం ‘గార్డ్ ఆఫ్ హానర్’ (Guard of Honor) నివాళులర్పించింది.
