భారతీయ పురాణ సంప్రదాయంలో మాతృమూర్తులకు అత్యంత ఉన్నతమైన స్థానం ఉంది. తల్లి అంటే కేవలం జన్మనిచ్చే వ్యక్తి మాత్రమే కాదు.. ప్రేమ, త్యాగం, ధైర్యం, క్షమ, ధర్మానికి ప్రతిరూపం. పురాణాల్లోని అనేక మంది మాతృమూర్తులు తమ జీవితాల ద్వారా భారతీయ సంస్కృతిలో మాతృత్వానికి ఉన్న ఔన్నత్యాన్ని చాటిచెప్పారు. అలాంటి వారిలో పరశురాముడి తల్లి రేణుకాదేవి ఒకరు.
రేణుక మహర్షి జమదగ్ని భార్య. ఆమె పతివ్రతా ధర్మానికి, భర్త పట్ల అచంచలమైన భక్తికి ప్రతీకగా పురాణాల్లో ప్రస్తావించబడింది. జమదగ్ని మహర్షి ఆశ్రమ జీవితంలో రేణుకాదేవి తన భర్తకు, కుటుంబానికి సేవ చేస్తూ ధర్మబద్ధమైన జీవనాన్ని సాగించినట్లు పురాణ కథనాలు చెబుతాయి. ఆమెకు పరశురాముడితో పాటు పలువురు కుమారులు జన్మించారు.
రేణుకాదేవి గురించి పురాణాల్లో చెప్పబడే కథల్లో ఆమె పవిత్రతకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ప్రతిరోజూ నదికి వెళ్లి నీటిని తీసుకువచ్చే రేణుక తన పతివ్రతా శక్తితో మట్టితో చేసిన పాత్రను ఉపయోగించకుండానే నీటిని తీసుకువచ్చేదని కథనం. ఒక రోజు నదీ తీరంలో ఆమె మనసులో కలిగిన ఒక చిన్న ఆలోచన కారణంగా ఆ శక్తి కోల్పోయిందని పురాణ కథ చెబుతుంది.
ఆ విషయం తెలుసుకున్న జమదగ్ని మహర్షి తీవ్రంగా ఆగ్రహించి, తన కుమారులను పిలిచి తల్లిని సంహరించాలని ఆదేశించినట్లు పురాణాల్లో ఉంది. పెద్ద కుమారులు ఆ ఆదేశాన్ని తిరస్కరించగా, పరశురాముడు మాత్రం తండ్రి ఆజ్ఞను పాటించాడు. తల్లి రేణుకను సంహరించిన అనంతరం జమదగ్ని మహర్షి తన కుమారుడి విధేయతకు సంతోషించి, కోరిన వరం అడగమని చెప్పాడు.
అప్పుడు పరశురాముడు తన తల్లిని తిరిగి ప్రాణాలతో తీసుకురావాలని కోరినట్లు పురాణ కథనం. జమదగ్ని ఆ వరాన్ని ప్రసాదించడంతో రేణుకాదేవి తిరిగి జీవం పొందింది. ఈ కథలోని సంఘటనలను అక్షరార్థంగా కాకుండా ధర్మం, విధేయత, తల్లిపై ప్రేమ, వరప్రసాదం వంటి పురాణ భావనల నేపథ్యంలో చూడాలని పండితులు వివరిస్తారు.
పరశురాముడు విష్ణువు దశావతారాల్లో ఒక అవతారంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన తండ్రి జమదగ్ని, తల్లి రేణుక. పరశురాముడి జీవితంలో రేణుకాదేవి పాత్ర కేవలం తల్లిగా మాత్రమే కాకుండా ఆయన వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో కీలకమైన మాతృమూర్తిగా పురాణ సంప్రదాయంలో నిలిచింది.
రేణుకాదేవిని భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో దేవతగా కూడా ఆరాధిస్తారు. ముఖ్యంగా దక్షిణ భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆమెను ‘రేణుకమ్మ’, ‘ఎల్లమ్మ’ వంటి పేర్లతో భక్తులు కొలుస్తారు. ప్రాంతానుసారం ఆమెకు సంబంధించిన కథనాలు, ఆరాధనా సంప్రదాయాల్లో మార్పులు కనిపిస్తాయి.
రేణుక కథలో తల్లిపై ఉన్న అనుబంధం, కుటుంబ బంధాల విలువ, ధర్మం పట్ల నిబద్ధత వంటి అంశాలు కనిపిస్తాయి. అదే సమయంలో పురాణ కథనాల్లోని కఠినమైన సంఘటనలను ఆధునిక నైతిక ప్రమాణాలతో పరిశీలించినప్పుడు వాటిని చారిత్రక వాస్తవాలుగా కాకుండా ఆయా కాలాల ధార్మిక, సాంస్కృతిక ఆలోచనలను ప్రతిబింబించే కథనాలుగా అర్థం చేసుకోవడం అవసరం.
భారతీయ సంస్కృతిలో ‘మాతృదేవోభవ’ అనే భావనకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని రేణుకాదేవి కథ మరో కోణంలో పరిచయం చేస్తుంది. తన కుమారుడైన పరశురాముడి జీవితంలో ఆమెకు ఉన్న స్థానం, అనంతరం దేవతగా ఆమెకు లభించిన ఆరాధన.. భారతీయ పురాణ సంప్రదాయంలో మాతృమూర్తుల పట్ల ఉన్న గౌరవానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి.
రేణుకాదేవి కథ మనకు తల్లి ప్రేమ, కుటుంబ బంధాలు, ధర్మం వంటి విలువల గురించి ఆలోచించే అవకాశం కల్పిస్తుంది. అందుకే పురాణాల్లోని మాతృమూర్తుల ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు రేణుకాదేవి పేరు ప్రత్యేకంగా గుర్తుకొస్తుంది.
