1990ల చివరలో అరకు లోయ సమీపంలోని ఒక గిరిజన కుగ్రామంలో లక్ష్మి (అరకు అభివృద్ధి అధ్యయనాల్లో నమోదైన అనేకమంది గిరిజన మహిళా రైతులకు ప్రతినిధిగా ఈ పేరును వాడుతున్నాం) చిన్నపిల్లగా ఉన్నప్పుడు, ఆమె గ్రామం చుట్టూ కాఫీ మొక్కలు పెరిగేవి—కానీ అప్పట్లో అవి సంపద తెచ్చిపెట్టేవి కావు. ఆమె కుటుంబం అటవీ ఉత్పత్తులు, కాలానుగుణంగా చేసే వ్యవసాయం మరియు దినసరి కూలీ పనుల మీద ఆధారపడి జీవించేది. పండిన కొద్దిపాటి కాఫీ విక్రయాల మీద మధ్యవర్తుల నియంత్రణ ఉండేది, పైగా చెల్లింపులు కూడా సక్రమంగా ఉండేవి కావు. ‘అరకు గిరిజన ఉత్సవం’ వంటి పండుగలు అప్పట్లో సంతోషకరమైన క్షణాలే కానీ, నిత్య జీవితం మాత్రం కేవలం మనుగడ సాగించడం కోసమే అన్నట్లుగా సాగేది.
1999 ప్రాంతంలో అరకు లోయలోకి వ్యవస్థీకృత గిరిజన కాఫీ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు ప్రవేశించడంతో మార్పు మొదలైంది. శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో సేంద్రియ (Organic) కాఫీ సాగుపై గ్రామస్తులకు నిర్వహించిన మొదటి శిక్షణా తరగతి లక్ష్మికి ఇప్పటికీ గుర్తుంది. తరతరాలుగా రసాయనాలు లేకుండా పంటలు పండించడం వారి జీవన విధానం. కానీ, తాము పాటిస్తున్న ఈ సంప్రదాయ పద్ధతే అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఒక ‘ప్రీమియం’ ఉత్పత్తిగా మారుతుందని నిపుణులు వివరించారు. తాము సహజంగా చేసే పనికి ప్రపంచ మార్కెట్లో అంతటి విలువ ఉందని లక్ష్మి మరియు ఇతర మహిళలు మొదటిసారిగా అప్పుడే గ్రహించారు.
2000వ దశకం ఆరంభంలో, క్రమబద్ధమైన అభివృద్ధి కార్యక్రమాల ద్వారా ఏర్పాటైన ఒక గిరిజన కాఫీ సహకార సంఘంలో లక్ష్మి చేరింది. అంతకుముందు ఆమె కుటుంబానికి కేవలం కాలానుగుణంగా మాత్రమే ఆదాయం వచ్చేది. కానీ కాఫీ సాగు మొదలుపెట్టిన కొన్నేళ్లలోనే వారికి ఏడాది పొడవునా స్థిరమైన సంపాదన లభించింది. పండిన కాఫీ గింజలను ఏరడం (Sorting), గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు పక్వానికి వచ్చిన చెర్రీలను జాగ్రత్తగా చేత్తో కోయడం వంటి నైపుణ్యాలను ఆమె నేర్చుకుంది. ఈ నైపుణ్యాలే అంతర్జాతీయ నాణ్యతా ప్రమాణాలను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తాయి. కాఫీ సాగు ఆమెకు సామాజికంగా ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కూడా ఇచ్చింది. అప్పటివరకు పొలాల్లో మౌనంగా పని చేసే మహిళలు, ఇప్పుడు సహకార సంఘాల సమావేశాల్లో నిర్ణయాలు తీసుకునే స్థాయికి ఎదిగారు.
ఆమె జీవితంలో అత్యంత భావోద్వేగభరితమైన క్షణం ఏదైనా ఉందంటే, అది అరకు కాఫీ అంతర్జాతీయంగా విక్రయించబడుతోందని మొదటిసారి విన్నప్పుడే. తమ కాఫీ యూరప్ మరియు జపాన్ దేశాలకు చేరుతోందని అధికారులు చెప్పినప్పుడు గ్రామస్తులంతా ఒకచోట చేరి ఆశ్చర్యపోయారు. ఆ తర్వాత పారిస్లో ‘అరకు కాఫీ’ స్టోర్ తెరిచారన్న వార్త వచ్చినప్పుడు, అది ఒక కలలా అనిపించింది. తాను ఆంధ్రప్రదేశ్ దాటి ఎక్కడికీ వెళ్లలేదని, కానీ తను చేసిన పని మాత్రం మ్యాపుల్లో మాత్రమే చూసిన దేశాల్లోని ప్రజలకు చేరుతోందని లక్ష్మి తరచూ చెబుతుంటారు.
Araku Coffee Store at Paris
గడిచిన రెండు దశాబ్దాలలో, కాఫీ ఆమె గ్రామంలోని దైనందిన జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసింది. ఆదాయం మెరుగుపడింది. పిల్లలు క్రమం తప్పకుండా పాఠశాలకు వెళ్లడం ప్రారంభించారు. మట్టితో కట్టిన ఇళ్ల స్థానంలో పటిష్టమైన గృహాలు వెలిశాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, వలసలు తగ్గాయి. గతంలో పురుషులు పని కోసం తరచుగా వలస వెళ్లేవారు. ఇప్పుడు, కాఫీ సాగు స్థానికంగానే ఆదాయాన్ని అందిస్తోంది. లక్ష్మి కుమార్తె నేడు కళాశాలలో చదువుతోంది. ఆమె నానమ్మ తరంలో ఇది అస్సలు ఊహించని విషయం.
నేడు పంట కోత సమయంలో లక్ష్మి కాఫీ తోటల గుండా నడుస్తున్నప్పుడు, ఆమెకు అక్కడ కేవలం పంటలు మాత్రమే కనిపించవు. సంస్కృతిని విస్మరించకుండానే అభివృద్ధి సాధించవచ్చనే దానికి అక్కడ ఒక సజీవ సాక్ష్యం కనిపిస్తుంది. ఇప్పటికీ పండుగలు ఘనంగా జరుగుతున్నాయి. ధింసా నృత్యాలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. అటవీ పూజలు ఆగిపోలేదు. కానీ ఈ సంప్రదాయాలతో పాటు, ఇప్పుడు గౌరవప్రదమైన ఆదాయం మరియు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కూడా తోడయ్యాయి. లక్ష్మికి అరకు కాఫీ అంటే కేవలం ఒక పంట మాత్రమే కాదు—గిరిజన విజ్ఞానాన్ని గౌరవిస్తే, అది వారి తలరాతలనే మారుస్తుందనడానికి అది సజీవ సాక్ష్యం.
