బేట్ ద్వారక : ల్యాండ్ జిహాద్ కు స్పష్టమైన ఉదాహరణ

బేట్ ద్వారక చరిత్ర ఏమిటి?

భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు 10 సంవత్సరాల 5 నెలల మరియు 6 రోజుల వయస్సులో బృందావనాన్ని విడిచిపెట్టారు. ఎందుకంటే ఆయన జరాసంధుడితో యుద్ధం చేయకూడదనుకున్నారు. ఆ సమయంలో బృందావనం అనేది మొత్తం బ్రిజ్ ధామ్ అని పిలవబడేది. నేటి మనం చూస్తున్న బృందావనం.. ఆ పాత బృందావనంలో కేవలం ఒక భాగం మాత్రమే.

బృందావనాన్ని విడిచిన తర్వాత.. ఆయన ఉజ్జయినిలో ఋషి సాందీపని ఆశ్రమానికి వెళ్లి, అక్కడ ఆయన నుంచి 16 కళలకు చెందిన విద్యను నేర్చుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన గుజరాత్‌లోని సౌరాష్ట్రలో ఉన్న ద్వారకాపురికి వెళ్లారు. ఆ రోజుల్లో ద్వారక చాలా విశాలమైన (విస్తృత) నగరంగా ఉండేది. ఇది అరేబియా సముద్రం అంచు నుంచి పోర్‌బందర్ వరకు విస్తరించి ఉండేది. నేడు శ్రీ ద్వారకాధీశుడి ఆలయం ఎక్కడ ఉందో.. సరిగ్గా అక్కడే ఆయన సింహాసనం ఉండేది. దానిపై కూర్చుని ఆయన తన ప్రజల సమస్యలను పరిష్కరించేవారు.

విశ్వాసం ఏమిటంటే.. రోజంతా రాచకార్యాలు చూసిన తర్వాత.. భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు రాత్రివేళ తన శయన గదిలో విశ్రాంతి తీసుకునేవారు. దానినే నేడు బేట్ ద్వారక అని పిలుస్తారు. ఆ సమయంలో ఈ ప్రదేశం కూడా మొత్తం ద్వారకలో ఒక భాగమే. అయితే శ్రీకృష్ణుడు దేహాన్ని త్యజించినప్పుడు (చనిపోయినప్పుడు), మొత్తం ద్వారకా నగరం సముద్రంలో మునిగిపోయింది. సముద్రం మధ్యలో ఉన్న మరియు ఆయన శయన గది ఉన్న ఒకే ఒక దీవి (island/టాపూ) మాత్రం మిగిలింది. ఈ ప్రదేశమే నేడు బేట్ ద్వారకగా పిలువబడుతోంది.

సముద్రం మధ్యలో ఉండటం వల్ల దీనిని గుజరాతీలో ‘బేట్’ అని అంటారు. దీని అర్థం దీవి (టాపూ). ఇక్కడికే సుదాముడు భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడిని కలవడానికి మూడు గుప్పెళ్ల బియ్యంతో చేసిన అటుకులు (చిడవా-chidwa) తీసుకువచ్చారు. అప్పటి నుండి బేట్ ద్వారకలో బియ్యాన్ని దానం చేసే సంప్రదాయం (peramba) కొనసాగుతోంది.

శంఖోదర ద్వీపం అని కూడా పిలువబడే బేట్ ద్వారక, గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్ జిల్లాలో ఓఖా తీరం (తట్) దగ్గర అరేబియా సముద్రంలో ఉన్న ఒక పవిత్రమైన ద్వీపం. ఇది ద్వారక నగరం నుండి దాదాపు 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. పడవ లేదా ఫెర్రీ ద్వారా ఇక్కడికి చేరుకుంటారు. అయితే గతేడాది ఫిబ్రవరి 2024 లో సుదర్శన్ సేతు అద్భుతంగా ప్రారంభించబడింది. ఇది ఓఖా మరియు బేట్ ద్వారక మధ్య దూరాన్ని దాటడానికి నిర్మించిన కేబుల్ వంతెన (bridge). ఇది దేశంలోనే అతి పొడవైన కేబుల్ వంతెన (longest cable bridge)గా రికార్డ్ సృష్టించింది.

ఇక్కడ ఆలయాన్ని సుమారు 500 సంవత్సరాల క్రితం మహాప్రభు సంత్ వల్లభాచార్య గారు నిర్మించారు. ఆలయంలో ప్రతిష్ఠించిన భగవాన్ ద్వారకాధీశ్ విగ్రహాన్ని (ప్రతిమను) రాణి రుక్మిణి గారే స్వయంగా తయారుచేశారని చెబుతారు.

శ్రీమద్భాగవతంలో దీని ప్రస్తావన కూడా ఉంది. ద్వారకా నగరం యొక్క విస్తీర్ణం 12 యోజనాలు, అంటే దాదాపు 48 కోసులు. ఒక కోసు దూరం సుమారు 3 కిలోమీటర్లుగా పరిగణిస్తారు. దీని అర్థం ఆ సమయంలో ద్వారకా నగరం మొత్తం విస్తీర్ణం సుమారు 144 చదరపు కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించి ఉంది.

సర్వే ఏజెన్సీలకు బేట్ ద్వారకలో ఏమి దొరికింది?
ద్వారక యొక్క మునిగిపోయిన రహస్యాలను (డూబే రహస్యోం కో) వెలికితీసే అన్వేషణను 1930ల నుండి హీరానంద్ శాస్త్రి ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత 1963లో జే.ఎం.నానావటి మరియు హెచ్.డి.సాంకలియా నేతృత్వంలో మొదటి సమగ్ర తవ్వకాలు (వ్యాపక్ ఖుదాయి) జరిగాయి. సముద్ర పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు చేసిన తదుపరి తవ్వకాలలో.. పురాతన కళాఖండాలు మరియు నీట మునిగిన ద్వారక అవశేషాలు బయటపడ్డాయి. (ఎన్డీటీవీ)

భారత పురావస్తు సర్వే విభాగం (ASI) గుజరాత్‌లోని ద్వారక మరియు బేట్ ద్వారకలో నీట మునిగిన పురావస్తు అవశేషాలను గుర్తించడానికి ఒక శాస్త్రీయ అధ్యయనాన్ని ప్రారంభించింది. 1963 నుండి ఇప్పటి వరకు ASI యొక్క అన్వేషణలలో మునిగిపోయిన నిర్మాణాలు, రాతి రేవులు (పత్థర్ కే ఘాట్), లంగర్లు మరియు కోట గోడలు కనుగొనబడ్డాయి. ఇది ఒక సంపన్నమైన పురాతన నౌకాశ్రయం ఉనికిని సూచిస్తుంది.

యునెస్కో ప్రకారం 1983 మరియు 1990 మధ్య పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు అనేక రహస్యాలను గుర్తించారు. వీటిలో బలమైన పునాదులు, రాతి ఖండాలు, స్తంభాలు, రాతి లంగర్లు మరియు నీటి పారుదల కాలువలు ఉన్నాయి. వీటిపై బహుశా పురాతన ద్వారక గోడలు నిలబడి ఉండేవి. (ఇండియా టుడే)

పుణెలోని దక్కన్ కళాశాల నుండి జడ్.డి.అన్సారీ మరియు ఎం.ఎస్.మేట్ 1963లో తమ పుస్తకం ‘ద్వారకలో ఉత్ఖననం’ (Excavations at Dwarka) లో ఇలా రాశారు. “చరిత్రకారుడు డి.డి.కోశాంబి అయితే.. ద్వారక బహుశా ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌లో ఉండి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే అక్కడ దర్వాజ్ వంటి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి’ అని కూడా అన్నారు.

ఎన్‌ఐఓ (NIO) యొక్క 2003 అధ్యయనం ప్రకారం.. 1969-70 నాటి తీరప్రాంత పరిశోధనలలో ఉత్తర హరప్పా కాలం నుంచి మధ్యయుగాల వరకు అనేక అవశేషాలు బయటపడ్డాయి. గోవాలోని ఎన్‌ఐఓ చేసిన సమగ్ర తీరప్రాంత మరియు సముద్ర అన్వేషణల నుంచి కూడా.. ఇలాంటి ఫలితాలే వచ్చాయి. దీనిని బట్టి ఈ అవశేషాలు క్రీ.పూ.1900 నుంచి క్రీ.పూ.1300 నాటివిగా తెలుస్తోంది.

మ్యాన్ అండ్ ఎన్విరాన్‌మెంట్ పత్రికలో ప్రచురించబడిన ‘బేట్ ద్వారక యొక్క పురావస్తు శాస్త్రం’ అనే 1998 నాటి అధ్యయనం ప్రకారం.. ఇటీవలి తవ్వకాలలో మధ్యయుగ కాలం నాటి అనేక రాతి లంగర్లు, ఒక ప్రధాన లంగరు మరియు ప్రారంభ చారిత్రక కాలం నాటి ఎంఫోరా (పెద్ద మట్టి పాత్ర) అవశేషాలు లభించాయి.

2005 నుండి 2007 వరకు ASI ద్వారక మరియు బేట్ ద్వారకలో సముద్రం లోపల మరియు తీరం వెంబడి తవ్వకాలు జరిపింది. ఈ తవ్వకాల సమయంలో పురాతన విగ్రహాలు, రాతి లంగర్లు మరియు ఇతర చారిత్రక వస్తువులు బయటపడ్డాయి. దాదాపు 10 మీటర్ల లోతు, 26 పొరలు ఉన్న తవ్వకంలో ఇనుప వస్తువులు, పూసలు, రాగి వస్తువులు, ఉంగరాలు మొదలైన అవశేషాలు లభించాయి. దీంతో పాటు మట్టి పాత్రలను కూడా పరిశీలించి వాటిపై అధ్యయనం చేశారు.

పురావస్తు శాస్త్రవేత్త ఎస్.ఆర్.రావు ప్రకారం.. నీట మునిగిన ద్వారక ప్రదేశం నుండి లభించిన పురావస్తు సాక్ష్యాలు.. క్రీ.పూ.1500 నాటి కొన్ని ఉపగ్రహ నగరాలతో (satellite towns) సహా, ఇది ఒక నగర-రాజ్యం అనే వాదనను ధృవీకరిస్తున్నాయి.