ఉత్తరాంధ్ర సంస్కృతికి ప్రతీక శ్రీ పైడితల్లి సిరిమానోత్సవం

సిరిమానోత్సవం ప్రత్యేకం

ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల ఆరాధ్యదైవం పైడితల్లి అమ్మవారి సిరిమానోత్సవం విజయనగరం ప్రత్యేకతను చాటిచెబుతుంది. తోలేళ్ల ఉత్సవం నుంచి సిరిమానోత్సవం వరకు ఎన్నో సంప్రదాయాలు, విశ్వాసాల కలయికగా ఈ జాతర కొనసాగుతోంది. అసలు పైడితల్లి అమ్మవారు ఎవరు? సిరిమానోత్సవం ఎందుకు నిర్వహిస్తారు? ఈ ఉత్సవం వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన కథనం ఏమిటో తెలుసుకుందాం.

పైడితల్లి అమ్మవారు ఎవరు?
జగన్మాత ఎన్నో రూపాల్లో, మరెన్నో పేర్లతో భక్తులకు దర్శనమిస్తూ అనుగ్రహిస్తుందని హిందూ సంప్రదాయం చెబుతుంది. నవదుర్గలుగా, గ్రామదేవతలుగా కొలువుదీరిన అమ్మవారు భక్తుల ఆరాధనలు అందుకుంటుంది. అలా ఉత్తరాంధ్ర ప్రజల ఇలవేల్పుగా పూజలందుకుంటున్న దేవతే విజయనగరం పైడితల్లి అమ్మవారు.

విజయనగరం ప్రజలకు పైడితల్లి అమ్మవారితో విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. ఏటా దసరా పండుగ అనంతరం నిర్వహించే సిరిమానోత్సవం భక్తిశ్రద్ధలతో, అంగరంగ వైభవంగా జరుగుతుంది. ఈ జాతరను తిలకించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పాటు ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్‌ తదితర ప్రాంతాల నుంచి కూడా భక్తులు తరలివస్తుంటారు.

పైడితల్లి అమ్మవారి చరిత్ర ఏమిటి?
స్థానిక ఐతిహ్యం ప్రకారం.. పైడితల్లి అమ్మవారు విజయనగరం రాజవంశానికి చెందిన పైడిమాంబగా ప్రసిద్ధి చెందారు. విజయనగరం రాజు పూసపాటి విజయరామరాజు, బొబ్బిలి రాజుల మధ్య జరిగిన యుద్ధంతో ఆమె కథ ముడిపడి ఉంది.

యుద్ధ సమయంలో పైడిమాంబ అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్నారని, అదే సమయంలో తన సోదరుడు విజయరామరాజు యుద్ధంలో మరణించిన వార్త తెలిసి ఆమె తీవ్ర మనోవేదనకు గురయ్యారని కథనం చెబుతోంది. అనంతరం ఆమె తనువు చాలించినట్లు స్థానిక స్థలపురాణం వివరిస్తుంది.

ఈ కథనానికి సంబంధించిన వివరాలు స్థానిక సంప్రదాయాలు, ఐతిహ్యాల ఆధారంగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

స్వప్నంలో కనిపించిన అమ్మవారు.. ఆలయ నిర్మాణం
పైడిమాంబ మరణానంతరం పతివాడ అప్పలనాయుడుకు అమ్మవారు స్వప్నంలో కనిపించి తన విగ్రహం ఒక చెరువులో ఉందని తెలిపినట్లు భక్తుల విశ్వాసం. చెరువులోని విగ్రహాన్ని వెలికితీసి, ఆ ప్రాంతంలో ప్రతిష్ఠించి ఆలయాన్ని నిర్మించాలని అమ్మవారు ఆదేశించినట్లు స్థలపురాణం చెబుతోంది.

అమ్మవారి ఆదేశం మేరకు విగ్రహాన్ని వెలికితీసి ప్రతిష్ఠించినట్లు స్థానిక కథనాలు వివరిస్తున్నాయి. అప్పటి నుంచి పైడితల్లి అమ్మవారికి నిత్యపూజలు నిర్వహిస్తూ, ఏటా వివిధ ఉత్సవాలను ఘనంగా జరుపుకుంటున్నారు.

ఎప్పుడు నిర్వహిస్తారు పైడితల్లి సిరిమానోత్సవం?
దసరా పండుగ తర్వాత విజయనగరంలో జరిగే ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక వేడుకల్లో పైడితల్లి సిరిమానోత్సవం ఒకటి. సాధారణంగా దసరా అనంతరం వచ్చే మొదటి మంగళవారం ఈ ఉత్సవాన్ని నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.

తోలేళ్ల ఉత్సవంతో ప్రారంభమయ్యే వేడుకల్లో సిరిమానోత్సవం అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం. అనంతరం తెప్పోత్సవం, ఉయ్యాల కంబాల ఉత్సవాలతో ఉత్సవాలు ముగుస్తాయి. తేదీలు ప్రతి సంవత్సరం పంచాంగం, ఆలయ సంప్రదాయాల ప్రకారం నిర్ణయిస్తారు.

తోలేళ్ల ఉత్సవం ఎందుకు నిర్వహిస్తారు?
పైడితల్లి అమ్మవారి ఉత్సవాల్లో తోలేళ్ల పండుగకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ వేడుకకు వ్యవసాయంతో అనుబంధం ఉంది. అమ్మవారి అనుగ్రహంతో పంటలు సమృద్ధిగా పండాలని రైతులు కోరుకుంటూ ఈ ఉత్సవంలో పాల్గొంటారు.

సంప్రదాయం ప్రకారం.. తోలేళ్ల ఉత్సవం సందర్భంగా అమ్మవారి ఘటాలను విజయనగరం కోటకు తీసుకెళ్లి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. పూజల అనంతరం ఆశీర్వదించిన విత్తనాలను రైతులకు అందజేస్తారు. రైతులు వాటిని తమ విత్తనాలతో కలిపి పొలాల్లో చల్లుతారు. ఇలా చేయడం వల్ల పంటలు బాగా పండుతాయని భక్తుల విశ్వాసం.

సిరిమాను చెట్టును ఎలా ఎంపిక చేస్తారు?
సిరిమానోత్సవానికి ఉపయోగించే చెట్టు ఎంపిక కూడా ప్రత్యేక సంప్రదాయంతో ముడిపడి ఉంది. అమ్మవారు ఆలయ పూజారికి స్వప్నంలో కనిపించి సిరిమాను చెట్టు ఎక్కడ ఉందో తెలియజేస్తారని భక్తులు నమ్ముతారు.

అమ్మవారు సూచించిన చింతచెట్టును ఎంపిక చేసి, సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో సిరిమానుగా సిద్ధం చేస్తారు. నిపుణులైన వడ్రంగులు చెట్టును చెక్కి ఉత్సవానికి అనువుగా తయారు చేస్తారు. ఈ సమయంలో భక్తులు నీళ్లు, పసుపు చల్లి మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు.

సిరిమానోత్సవం ఎలా జరుగుతుంది?
సుమారు 60 అడుగుల పొడవు ఉండే సిరిమానుపై ఆలయ పూజారి ఆసీనులవుతారు. అనంతరం సిరిమానును ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్తారు. విజయనగరం పట్టణంలోని మూడు లాంతర్ల జంక్షన్‌ నుంచి కోట వరకు సిరిమాను మూడుసార్లు తిరగడం ఈ ఉత్సవంలోని ప్రధాన ఆకర్షణ.

సిరిమానుపై ఆసీనులైన పూజారిని అమ్మవారి ప్రతిరూపంగా భావించే భక్తులు దర్శించుకుని ఆశీస్సులు పొందుతారు. ఈ అపురూప దృశ్యాన్ని వీక్షించేందుకు పట్టణంలోని ప్రధాన వీధుల్లో పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు గుమిగూడుతారు.

బెస్తవారి వల, పాలధార.. ప్రత్యేక ఆకర్షణలు
సిరిమానోత్సవంలో సిరిమాను ఒక్కటే కాకుండా మరికొన్ని సంప్రదాయ ప్రదర్శనలు కూడా భక్తులను ఆకట్టుకుంటాయి. బెస్తవారి వల, పాలధార, తెల్ల ఏనుగు, అంజలి రథం వంటి ప్రత్యేక ఆకర్షణలు ఉత్సవానికి మరింత శోభను తీసుకొస్తాయి.

రాజకుటుంబీకులు, ప్రముఖులు కోట బురుజు వద్ద నుంచి అమ్మవారిని దర్శించుకోవడం ఈ వేడుకలో భాగంగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయం. భక్తి, సంస్కృతి, చారిత్రక వారసత్వం కలగలిసిన ఈ ఉత్సవం విజయనగరం ప్రత్యేకతను చాటుతుంది.

సిరిమాను ప్రసాదం ప్రత్యేకత
సిరిమానోత్సవం ముగిసిన తర్వాత సిరిమానును చిన్న చిన్న ముక్కలుగా చేసి భక్తులకు ప్రసాదంగా అందజేస్తారు. భక్తులు ఈ ముక్కలను పవిత్రమైనవిగా భావించి ఇంటికి తీసుకెళ్లి పూజామందిరంలో ఉంచుకుంటారు.

కొంతమంది రైతులు సిరిమాను ప్రసాదాన్ని తమ పొలాల్లో ఉంచుతారు. మరికొందరు విత్తనాలతో కలిపి చల్లుతారు. ఇలా చేయడం వల్ల అమ్మవారి అనుగ్రహంతో ధనధాన్యాలు సమృద్ధిగా లభిస్తాయని భక్తుల నమ్మకం.

తెప్పోత్సవం, ఉయ్యాల కంబాల ఉత్సవాలతో ముగింపు

పైడితల్లి అమ్మవారి ఉత్సవాలు కేవలం ఒకరోజుతో ముగిసిపోవు. తోలేళ్ల ఉత్సవం, సిరిమానోత్సవం అనంతరం జరిగే తెప్పోత్సవం, ఉయ్యాల కంబాల ఉత్సవాలు కూడా ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్నాయి. ఈ వేడుకల్లో భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో పాల్గొని అమ్మవారిని దర్శించుకుంటారు.

ఉత్తరాంధ్ర సంస్కృతికి ప్రతీకగా పైడితల్లి జాతర
విజయనగరం పైడితల్లి సిరిమానోత్సవం భక్తి విశ్వాసాలకు మాత్రమే కాకుండా ఉత్తరాంధ్ర సాంస్కృతిక వారసత్వానికి కూడా ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయాలు, వ్యవసాయంతో ముడిపడిన ఆచారాలు, అమ్మవారిపై భక్తులకున్న అపార విశ్వాసం ఈ జాతరకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి.

అమ్మవారి దర్శనం చేసుకుని సిరిమానోత్సవాన్ని వీక్షించాలని భక్తులు ఏడాదంతా ఎదురుచూస్తుంటారు. పైడితల్లి అమ్మవారి ఆశీస్సులతో తమ కుటుంబాలకు సుఖసంతోషాలు, ఐశ్వర్యం, పంటలకు సమృద్ధి కలగాలని కోరుకుంటారు.