“యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేవతాః” ఎక్కడ స్త్రీలు గౌరవించబడతారో అక్కడ దేవతలు ఆనందంగా నివసిస్తారని మనుస్మృతిలోని ఈ ప్రసిద్ధ శ్లోకం చెబుతుంది. సనాతన ధర్మంలో మహిళకు ఉన్న విశిష్టమైన స్థానాన్ని, గౌరవాన్ని ఈ వాక్యం తెలియజేస్తుంది. స్త్రీ అంటే కేవలం ఒక కుటుంబానికి పరిమితమైన వ్యక్తి కాదు. ఆమె సృష్టికి మూలం, కుటుంబానికి ఆధారం, సంస్కృతికి వారసురాలు, సమాజ నిర్మాణంలో కీలక శక్తి.
భారతీయ సనాతన సంప్రదాయం స్త్రీని శక్తి స్వరూపిణిగా, జ్ఞానానికి ప్రతిరూపంగా, కరుణకు నిలయంగా, ధైర్యానికి ప్రతీకగా ఆరాధించింది. దుర్గ, లక్ష్మి, సరస్వతి వంటి దేవతా స్వరూపాలు మహిళలోని విభిన్న శక్తులకు ప్రతీకలు.
1. శక్తి స్వరూపిణిగా మహిళ
సనాతన ధర్మంలో సృష్టి నిర్వహణకు శక్తి అత్యంత అవసరమైనదిగా భావిస్తారు. పరమశివుడు, పార్వతీదేవి అర్ధనారీశ్వర స్వరూపం స్త్రీపురుషుల పరస్పర పూరకత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది.దుర్గాదేవి ధైర్యానికి, కాళీమాత దుష్టశక్తులపై పోరాటానికి, లక్ష్మీదేవి ఐశ్వర్యానికి, సరస్వతీదేవి విద్యకు ప్రతీకలు. ఈ దేవతా స్వరూపాలు మహిళ కేవలం సౌమ్యతకు మాత్రమే ప్రతీక కాదని, అవసరమైనప్పుడు అన్యాయాన్ని ఎదిరించే అపారమైన శక్తి కూడా ఆమెలో ఉంటుందని తెలియజేస్తాయి.
2. వేదకాలంలో మహిళలకు విశిష్ట స్థానం
ప్రాచీన భారతీయ సంప్రదాయంలో మహిళలు విద్య, తత్వశాస్త్రం, ఆధ్యాత్మిక చర్చలు, యజ్ఞయాగాది కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్న ఆధారాలు ఉన్నాయి.
– గార్గి వాచక్నవి: ఉపనిషత్తుల కాలంలో యాజ్ఞవల్క్య మహర్షితో బ్రహ్మజ్ఞానంపై లోతైన చర్చ జరిపిన విదుషీమణి.
– మైత్రేయి: ఆత్మజ్ఞానం, బ్రహ్మవిద్యపై ఆసక్తి చూపిన తత్వవేత్త.
– లోపాముద్ర: ఋగ్వేదంలో మంత్రద్రష్టగా ప్రసిద్ధి పొందిన మహిళా ఋషి.
వీరి జీవితాలు మహిళలకు జ్ఞానాన్ని పొందే హక్కు, ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణలో పాల్గొనే సామర్థ్యం ఉన్నాయని చాటిచెబుతున్నాయి.
3. కుటుంబ వ్యవస్థకు మహిళే ఆధారం
భారతీయ సంస్కృతిలో కుటుంబం ఒక పవిత్ర వ్యవస్థ. ఆ వ్యవస్థలో మహిళ పాత్ర అత్యంత కీలకమైనది.తల్లిగా పిల్లలకు సంస్కారాలను అందిస్తుంది. భార్యగా జీవిత భాగస్వామికి తోడుగా నిలుస్తుంది. కుమార్తెగా కుటుంబానికి ఆనందాన్ని అందిస్తుంది. సోదరిగా ఆప్యాయతను పంచుతుంది.అయితే మహిళ పాత్రను కుటుంబానికే పరిమితం చేయడం సనాతన ధర్మంలోని విస్తృతమైన జ్ఞాన సంప్రదాయాన్ని సంకుచితం చేయడమే అవుతుంది. ఆమెకు తన ప్రతిభను నిరూపించుకునే హక్కు, విద్యను అభ్యసించే స్వేచ్ఛ, ఆర్థికంగా ఎదిగే అవకాశం ఉండాలి.
4. అన్యాయాన్ని ఎదిరించిన మహిళా వీరశక్తి
భారత చరిత్రలో మహిళలు ధైర్యసాహసాలకు ప్రతీకలుగా నిలిచారు.
– రాణి రుద్రమదేవి: కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని సమర్థంగా పాలించి తన పరిపాలనా ప్రతిభను చాటారు.
– రాణి లక్ష్మీబాయి: బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా వీరోచితంగా పోరాడారు.మహిళల్లో నాయకత్వం, ధైర్యం, దేశభక్తి ఏ స్థాయిలో ఉంటాయో నిరూపించారు.
– అహల్యాబాయి హోల్కర్:సమర్థవంతమైన పాలనతో పాటు ఆలయాల పునరుద్ధరణ, ప్రజా సంక్షేమానికి విశేష కృషి చేశారు.
మహిళకు అవకాశం కల్పిస్తే ఆమె కుటుంబాన్నే కాదు, రాజ్యాన్ని, సమాజాన్ని కూడా ముందుకు నడిపించగలదని వీరి చరిత్ర చెబుతోంది.
5. మహిళా విద్య – సమాజ అభ్యున్నతికి మార్గం
సరస్వతీదేవిని జ్ఞానానికి అధిదేవతగా ఆరాధించే సంస్కృతిలో మహిళా విద్యకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఉంది.విద్యావంతురాలైన మహిళ తన జీవితాన్ని స్వయంగా తీర్చిదిద్దుకోగలదు. కుటుంబానికి మార్గదర్శకురాలిగా నిలవగలదు. సమాజంలోని మూఢనమ్మకాలను ప్రశ్నించగలదు. విజ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని తరువాతి తరాలకు అందించగలదు.మహిళలకు నాణ్యమైన విద్య, ఉపాధి అవకాశాలు, ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కల్పించడం సమాజ ప్రగతికి అత్యవసరం.
6. మహిళా గౌరవం – ధర్మానికి అసలైన పరీక్ష
స్త్రీని దేవతగా పూజించడం మాత్రమే మహిళా శక్తికి ఇచ్చే గౌరవం కాదు. ఆమెను మనిషిగా గౌరవించడం, ఆమె అభిప్రాయాలకు విలువ ఇవ్వడం, ఆమె స్వేచ్ఛను కాపాడటం, భద్రత కల్పించడం నిజమైన గౌరవం.బాల్యవివాహాలు, వరకట్న వేధింపులు, మహిళలపై హింస, వివక్ష, లైంగిక వేధింపులు వంటి దురాచారాలకు సనాతన ధర్మ విలువల్లో స్థానం ఉండకూడదు.మహిళల గౌరవం, భద్రత, సమాన అవకాశాల పరిరక్షణ ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత.
మహిళను గౌరవించడం అంటే శక్తిని గౌరవించడం!
సనాతన ధర్మంలో మహిళను శక్తి స్వరూపిణిగా భావించడం వెనుక ఉన్న అసలైన సందేశం ఆమె సామర్థ్యాన్ని గుర్తించడం, గౌరవించడం, అభివృద్ధికి అవకాశాలు కల్పించడం.ఒక మహిళ విద్యావంతురాలైతే ఒక కుటుంబం ఎదుగుతుంది. ఒక మహిళ ఆర్థికంగా స్వతంత్రురాలైతే కుటుంబానికి భద్రత పెరుగుతుంది. ఒక మహిళ నాయకత్వం వహిస్తే సమాజానికి కొత్త దిశ లభిస్తుంది. మహిళను బలహీనురాలిగా చూడకుండా, ఆమె సామర్థ్యాన్ని గుర్తించి ప్రోత్సహించాలి. ఆమెకు గౌరవం, స్వేచ్ఛ, భద్రత, సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి.
