( నవంబర్ 13 – నాగుల చవితి )
హిందూ ధర్మంలో ప్రకృతిని, పశుపక్ష్యాదులను దైవ స్వరూపాలుగా భావించి ఆరాధించడం అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయం. ప్రతి పండుగ వెనుక ఆధ్యాత్మిక పరమార్థంతో పాటు ప్రకృతి పరిరక్షణ, జీవన విధానానికి సంబంధించిన సందేశాలు దాగి ఉంటాయి. అలాంటి విశిష్టమైన పర్వదినాల్లో నాగుల చవితి ఒకటి. కార్తిక శుద్ధ చవితి రోజున నాగదేవతను భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించడం హిందూ సంప్రదాయంలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుంది. నాగదేవత అనుగ్రహంతో కుటుంబానికి శుభం కలుగుతుందని, సంతానం, సౌభాగ్యం, ఆయురారోగ్యాలు సిద్ధిస్తాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
నాగుల చవితి రోజున మహిళలు తెల్లవారుజామునే స్నానాదులు ముగించుకుని కుటుంబసభ్యులు, ఇరుగుపొరుగు వారితో కలిసి పుట్టల వద్దకు చేరుకుంటారు. పుట్ట పరిసరాలను శుభ్రపరిచి ముగ్గులు వేసి, పసుపు, కుంకుమ సమర్పిస్తారు. దీపాలు వెలిగించి, అగరొత్తులు సమర్పించి బెల్లం, నువ్వులు, పండ్లు తదితర నైవేద్యాలతో నాగదేవతను పూజిస్తారు. సంప్రదాయంగా పుట్టకు పాలు పోసి మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. పిల్లలు విద్యాబుద్ధులతో రాణించాలని, యువతులకు మంచి వైవాహిక జీవితం లభించాలని, వివాహితుల కుటుంబాల్లో సుఖసంతోషాలు, సిరిసంపదలు వెల్లివిరియాలని ప్రార్థిస్తారు.
నాగుల చవితి వెనుక ఉన్న ఆధ్యాత్మిక అంతరార్థం ఎంతో విశిష్టమైనది.** మానవ శరీరాన్ని పుట్టతో పోలుస్తూ, అందులోని జీవశక్తిని నాగదేవతకు ప్రతీకగా వివరిస్తారు. యోగశాస్త్రం ప్రకారం మనిషిలో నిద్రాణంగా ఉండే కుండలినీ శక్తి మూలాధార చక్రంలో సర్పాకారంగా ఉంటుందని చెబుతారు. ధ్యానం, ప్రాణాయామం, యోగసాధన ద్వారా ఆ అంతర్గత శక్తిని జాగృతం చేసుకోవడమే నాగారాధనలోని అంతరార్థంగా ఆధ్యాత్మిక పెద్దలు వివరిస్తారు. వెన్నెముకను వీణాదండంగా అభివర్ణిస్తూ, సుషుమ్నా నాడి ద్వారా కుండలినీ శక్తి పైకి ప్రయాణిస్తుందని యోగ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఈ విధంగా పుట్టలోని నాగదేవతను మనలోని దైవిక శక్తికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
హిందూ దేవాలయాల్లో కనిపించే నాగశిలలకు కూడా విశేష ప్రాధాన్యత ఉంది. నాగుల చవితి రోజున ఆలయాల్లోని నాగదేవత విగ్రహాలను దర్శించుకుని పూజలు చేస్తారు. నాగశిలలను కుండలినీ శక్తికి ప్రతీకలుగా భావించి ఆరాధిస్తారు. ఈ పర్వదినాన నాగశిలను ప్రతిష్ఠించడం, పూజించడం వల్ల పాపాలు, కర్మదోషాలు తొలగి శుభఫలితాలు కలుగుతాయని పెద్దలు విశ్వసిస్తారు. ఇక శ్రీమహావిష్ణువు ఆదిశేషుడిపై పవళిస్తుండగా, పరమశివుడు వాసుకి సర్పాన్ని కంఠాభరణంగా ధరించడం హిందూ పురాణాల్లో నాగజాతికి ఉన్న విశిష్ట స్థానాన్ని తెలియజేస్తుంది. హరిహరులిద్దరూ నాగసర్పాలకు దైవిక ప్రాధాన్యత కల్పించడం నాగారాధన సంప్రదాయానికి మరింత పవిత్రతను చేకూర్చింది.
నాగారాధనకు దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక సంప్రదాయాలు ఉన్నప్పటికీ అసోంలో మానసాదేవి ఆరాధన ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.** గువాహటిలోని కామాఖ్యాదేవి ఆలయానికి సమీపంలోని కొండపై కొలువైన మానసాదేవిని దర్శించుకునేందుకు భక్తులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివస్తారు. నాగలోక రాణిగా, సర్పాల అధిష్ఠాన దేవతగా మానసాదేవిని పూజిస్తారు. ఆమెను ఆరాధిస్తే సర్పవిషం నుంచి రక్షణ లభించడంతో పాటు కోరిన కోరికలు నెరవేరుతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఇలా నాగుల చవితి కేవలం ఒక పూజా కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా ప్రకృతిలోని ప్రతి జీవికి గౌరవం ఇవ్వాలని, జీవుల పట్ల కరుణ చూపాలని, మనలోని ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని మేల్కొలపాలని సందేశాన్నిచ్చే పవిత్ర పర్వదినం.
