ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక, చారిత్రక వైభవానికి ప్రసిద్ధి చెందిన రాష్ట్రం. ప్రతి గ్రామంలో దేవాలయాలు ప్రజల ఆధ్యాత్మిక జీవనానికి కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. అవి కేవలం పూజా స్థలాలు మాత్రమే కాకుండా గ్రామ ప్రజల ఐక్యత, సంప్రదాయాలు, సంస్కృతి, సామాజిక జీవనానికి ప్రతీకలు.
అందువల్ల గ్రామ దేవాలయాల అభివృద్ధిని కేవలం ఆలయ భవనం, గోపురం, ప్రాకారాల నిర్మాణానికే పరిమితం చేయకుండా, ఆలయానికి వెళ్లే రహదారులు, కాలువలు, వంతెనలు, కల్వర్టులు, డ్రైనేజీ, తాగునీరు, వీధి దీపాలు, పారిశుద్ధ్యం, పచ్చదనం వంటి మౌలిక సదు పాయాలను కూడా సమగ్రంగా అభివృద్ధి చేయాలి.
రహదారులు సురక్షితంగా ఉండాలి!
అనేక గ్రామాల్లో దేవాలయాలకు వెళ్లే రహదారులు గుంతలతో, దెబ్బతిన్న కల్వర్టులతో, సరైన డ్రైనేజీ లేకుండా ఉన్నాయి. వర్షాకాలంలో పరిస్థితి మరింత ఇబ్బందికరంగా మారుతుంది. వృద్ధులు, మహిళలు, పిల్లలు, దివ్యాంగులు, భక్తులు సురక్షితంగా ఆలయానికి చేరుకోవడం కష్టమవుతుంది. కాబట్టి గ్రామ పంచాయతీలు తమ పరిధిలోని దేవాలయాలకు వెళ్లే ప్రధాన, అంతర్గత రహదారులను గుర్తించి వాటిపై సమగ్ర సర్వే నిర్వహించాలి. అవసరమైన చోట రహదారి మరమ్మతులు, కల్వర్టుల బలోపేతం, చిన్న వంతెనల పునరుద్ధరణ, డ్రైనేజీ పనులు చేపట్టాలి. పండు గలు, జాతరలు, ప్రత్యేక ఉత్సవాల సమయంలో భక్తుల రద్దీ అధికంగా ఉండేందున పార్కింగ్, ట్రాఫిక్ నియంత్రణ, అత్యవసర వాహనాల రాకపోకలకు తగిన ఏర్పాట్లు ముందుగానే చేయాలి.
గ్రామకంఠం రహదారుల పరిరక్షణ..
దేవాలయాలకు వెళ్లే మార్గాలు అనేక సందర్భాల్లో గ్రామకంఠం రహదారులు లేదా ప్రజా వినియోగ మార్గా లుగా ఉంటాయి. అలాంటి మార్గాలపై ఆక్రమణలు ఏర్ప డితే గ్రామ ప్రజలు, భక్తుల రాకపోకలకు తీవ్ర ఇబ్బందులు కలుగుతాయి. గ్రామ పంచాయతీలు తమ పరిధిలోని దేవాలయాలకు వెళ్లే రహదారులను గుర్తించి వాటి స్థితిని ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించాలి. ఆక్రమణలు ఉన్నట్లయితే రెవెన్యూ, పంచాయతీ అధికారులు సమన్వయంతో చట్ట బద్ధమైన చర్యలు చేపట్టాలి.
కాలువల నిర్వహణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం!
గ్రామ దేవాలయాలు చాలాసార్లు కాలువలు, చెరువులు, వాగులు లేదా నీటిపారుదల మార్గాలకు సమీపంలో ఉంటా యి. కాలువల్లో పూడిక పేరుకుపోవడం, నీటి ప్రవాహానికి ఆటంకాలు ఏర్పడటం, కాలువ గట్లు బలహీనపడటం వల్ల ఆలయ పరిసరాల్లో నీరు నిలిచే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందువల్ల నీటిపారుదల శాఖ తన పరిధిలోని కాలువలు, గట్లు, వంతెనలు, కల్వర్టులను క్రమం తప్పకుండా తనిఖీ చేయాలి. వర్షాకాలానికి ముందే పూడిక తొలగింపు, కాలు వల శుభ్రత, నీటి ప్రవాహ మార్గాల నిర్వహణ, గట్ల బలో పేతం వంటి పనులను పూర్తి చేయాలి.
గ్రామ పంచాయతీ సమన్వయ సంస్థగా..
గ్రామ పంచాయతీ ఈ కార్యక్రమానికి స్థానిక సమన్వయ సంస్థగా వ్యవహరించాలి. ప్రతి గ్రామ పంచాయతీ తన పరిధిలోని దేవాలయాలను గుర్తించి “గ్రామ దేవాలయ అభివృద్ధి ప్రణాళిక” రూపొందించాలి. అందులో రహదారులు, కాలువలు, డ్రైనేజీ, వంతెనలు, కల్వర్టులు, వీధి దీపాలు, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, పచ్చదనం, భక్తుల విశ్రాంతి వంటి అంశాలను నమోదు చేయాలి. అన్ని పనులను పంచాయతీ ఒక్కటే నిర్వహించాల్సిన అవసరం లేదు. దేవాదాయ శాఖ, నీటిపారుదల శాఖ, రోడ్లు– భవనాల శాఖ, పంచాయతీరాజ్ ఇంజినీరింగ్ శాఖల సమన్వయంతో పనులను చేపట్టాలి.
ఆలయ పరిసరాల్లో పరిశుభ్రత..
ఆలయ పరిసరాల్లో చెత్త, మురుగు, అనవసర ఆక్రమణలు లేకుండా చూడాలి. చెట్లు నాటి పచ్చదనం పెంచాలి. తాగునీరు, మరుగుదొడ్లు, వీధి దీపాలు, కూర్చునే ప్రదేశాలు, అవసరమైన చోట చెత్త సేకరణ సౌకర్యాలు కల్పించాలి. ఆలయ భవనం ఎంత అందంగా ఉన్నా, దానికి వెళ్లే రహదారి దెబ్బతిన్నదిగా, కాలువలు మురికిగా, పరిసరాలు అపరిశుభ్రంగా ఉంటే అభివృద్ధి అసంపూర్ణంగానే ఉంటుంది. గ్రామ దేవాలయాల చరిత్ర, స్థలపురాణం, సంప్రదాయాలు, వారసత్వ విలువలను ప్రజలకు తెలియ జేయాలి. ఆలయ చరిత్ర, ప్రత్యేకత, వార్షిక ఉత్సవాల వివరాలతో సమాచార బోర్డులు ఏర్పాటు చేయాలి.
శాఖల బాధ్యతలు..
దేవాదాయ శాఖ ఆలయ పరిపాలన, ఆలయ ఆస్తుల పరిరక్షణ, ధార్మిక వ్యవహారాలపై ప్రధాన బాధ్యత వహిస్తూ, ఆలయ చరిత్ర, స్థలపురాణం, ప్రత్యేకత, ఉత్సవాల వివరాలతో సమాచార బోర్డులు ఏర్పాటు చేయడానికి చర్యలు తీసుకోవాలి. రోడ్లు–భవనాల శాఖ ఆలయాలకు వెళ్లే ప్రధాన రహదారులు, వంతెనలు, కల్వర్టులు, రోడ్డు మార్గాల భద్ర తను పరిశీలించి, గుంతలు, ప్రమాదకర మలుపులు, బలహీనమైన వంతెనలు వంటి సమస్యలను గుర్తించి మరమ్మతులు చేపట్టాలి. పంచాయతీరాజ్ ఇంజినీరింగ్ శాఖ గ్రామీణ రహదారులు, డ్రైనేజీలు, చిన్న వంతెనలు, కల్వర్టులు తదితర మౌలిక సదుపాయాలపై సాంకేతిక పరిశీలన చేసి పంచాయతీలకు అవసరమైన ఇంజినీరింగ్ సహకారం అందించాలి.
సమగ్ర అభివృద్ధే లక్ష్యం..
గ్రామీణాభివృద్ధి, ప్రజా మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతానికి అనుగుణంగా ప్రతి మండలంలో గ్రామ దేవాలయాలను గుర్తించి, వాటికి సంబంధించిన రహదారులు, కాలు వలు, వంతెనలు, డ్రైనేజీ, పారిశుద్ధ్యం, తాగునీరు, వీధి దీపాలు వంటి అవసరాలపై సమగ్ర నివేదిక రూపొందించాలి. గ్రామ పంచాయతీ, దేవాదాయ, నీటిపారుదల, రోడ్లు–భవనాలు, పంచాయతీరాజ్ ఇంజినీరింగ్ శాఖలు కలిసి ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పనులు చేపట్టాలి.
అభివృద్ధి అంటే ఆలయ నిర్మాణం కాదు..
ఆలయానికి చేరుకునే రహదారి నుంచి పరిశుభ్రమైన కాలువ వరకు, ప్రశాంతమైన పరిసరాల నుంచి ప్రజలకు అందే మౌలిక సదుపాయాల వరకు సమగ్ర అభివృద్ధి. గ్రామకంఠం రహదారులు, ప్రజా మార్గాలు ఆక్రమణలకు గురికాకుండా కాపాడుతూ, ఫిర్యాదులపై అధికారులు సకాలంలో స్పందించి చట్టప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి. ఇదే గ్రామ దేవాలయాల పరిరక్షణకు, గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల బలోపేతానికి, మన ఆధ్యాత్మిక–సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని భవిష్యత్ తరాలకు అందించడానికి సమర్థవంతమైన మార్గం.
– టి.ఎం.బి. బుచ్చిరాజు, చైర్మన్, ఆంధ్రప్రదేశ్ పంచాయతీరాజ్ వెల్ఫేర్ ట్రస్ట్
