భారతీయ పురాణ సంప్రదాయంలో మాతృమూర్తులకు అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. దేవతల తల్లులుగా, మహనీయుల జననానికి కారణమైనవారిగా, తమ సంతానానికి ధర్మబాట చూపినవారిగా ఎందరో మాతృమూర్తులు పురాణాల్లో కనిపిస్తారు. అలాంటి మహనీయ మాతృమూర్తుల్లో అంజనీ దేవి ఒకరు. ఆమె పేరు వినగానే ముందుగా గుర్తుకు వచ్చేది ఆంజనేయస్వామి. భక్తి, ధైర్యం, వినయం, శక్తి, సేవాభావానికి ప్రతిరూపమైన హనుమంతుడిని లోకానికి అందించిన తల్లి అంజనీ దేవి.
ఎవరీ అంజనీ దేవి?
పురాణ, ఇతిహాస సంప్రదాయాల్లో అంజనీ దేవిని హనుమంతుని తల్లిగా పేర్కొంటారు. ఆమెను వానర వంశానికి చెందిన మహనీయురాలిగా వివిధ కథనాలు వివరిస్తాయి. ఆమె భర్త కేసరి. వాయుదేవుని అనుగ్రహంతో హనుమంతుడు జన్మించడంతో ఆయనకు వాయుపుత్రుడు, మారుతి, పవనసుతుడు, ఆంజనేయుడు వంటి పేర్లు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
అంజనీ దేవి కేవలం ఒక మహావీరుడికి జన్మనిచ్చిన తల్లి మాత్రమే కాదు. తన సంతానంలో దైవభక్తి, ధైర్యం, ధర్మనిష్ఠ వంటి లక్షణాలు పెంపొందించిన మాతృమూర్తిగా ఆమెను భక్తి సంప్రదాయం గౌరవిస్తుంది.
అంజనీ దేవి తపస్సు
హనుమంతుని జననానికి సంబంధించిన పురాణ కథనాల్లో అంజనీ దేవి తపస్సుకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. సంతానం కోసం ఆమె భక్తిశ్రద్ధలతో తపస్సు చేసినట్లు వివిధ పురాణ కథలు చెబుతాయి.
ఆమె భక్తికి మెచ్చిన దేవతల అనుగ్రహంతో హనుమంతుడు జన్మించాడని సంప్రదాయ కథనం. వాయుదేవుని దైవాంశంతో హనుమంతుడు జన్మించడంతో ఆయనలో అసాధారణమైన శక్తి, వేగం, బలం, బుద్ధి ప్రస్ఫుటించాయని రామాయణ సంప్రదాయం వివరిస్తుంది. అందుకే హనుమంతుడిని ‘ఆంజనేయుడు’ అని పిలుస్తారు. అంటే అంజనీ దేవి కుమారుడు అని అర్థం.
బాల హనుమంతుడి అల్లరి
హనుమంతుడి బాల్యానికి సంబంధించిన కథల్లో ఆయన అసాధారణ శక్తి, ఉత్సాహం కనిపిస్తాయి. చిన్నతనంలోనే సూర్యుడిని పండు అనుకుని ఆకాశంలోకి ఎగిరి పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించిన కథ అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది.
అతని అపారమైన శక్తిని చూసి దేవతలు ఆశ్చర్యపోయారు. అయితే బాల హనుమంతుడి అల్లరి కారణంగా కొన్ని సందర్భాల్లో ఇబ్బందులు కూడా ఏర్పడ్డాయి. అనంతరం అతడి అపార శక్తి గురించి అతడికి ఒక విధమైన మరుపు కలిగేలా శాపం ఏర్పడిందని రామాయణ కథనం చెబుతుంది. అవసరమైన సమయంలో ఇతరులు గుర్తుచేసినప్పుడు మాత్రమే అతడు తన శక్తిని పూర్తిగా ప్రదర్శించగలిగాడు.
ఈ కథల వెనుక ఒక గొప్ప సందేశం కూడా ఉంది. శక్తి ఉన్నంత మాత్రాన సరిపోదు; ఆ శక్తిని ధర్మం కోసం, సమాజ హితం కోసం ఉపయోగించాలి.
తల్లి అంజనీ దేవి ఇచ్చిన బోధ
అంజనీ దేవి తన కుమారుడైన హనుమంతుడికి ధైర్యంతో పాటు ధర్మాన్ని కూడా బోధించిన మాతృమూర్తిగా భక్తి కథనాల్లో కనిపిస్తుంది. తన శక్తిని స్వార్థం కోసం కాకుండా మంచి కార్యాల కోసం వినియోగించాలని ఆమె సూచించినట్లు వివిధ సంప్రదాయ కథలు చెబుతాయి.
హనుమంతుడి జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే ఈ మాతృబోధ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అపారమైన బలం ఉన్నప్పటికీ ఆయనలో అహంకారం కనిపించదు. శ్రీరాముడి సేవలో తన శక్తినంతటినీ సమర్పించారు. సీతమ్మ జాడ తెలుసుకోవడం నుంచి లంకలోకి ప్రవేశించడం, సంజీవని పర్వతాన్ని తీసుకురావడం వరకు ప్రతి సందర్భంలోనూ ఆయన చూపిన సేవాభావం వెనుక తల్లి అందించిన సంస్కారాల ప్రభావాన్ని భక్తులు చూస్తారు.
హనుమంతుడి మహోన్నతికి తల్లి పాత్ర
ఒక మహనీయుడి వ్యక్తిత్వ నిర్మాణంలో తల్లి పాత్ర ఎంత గొప్పదో అంజనీ దేవి కథ తెలియజేస్తుంది. హనుమంతుడు అపారమైన బలశాలి. కానీ ఆయన బలం కంటే గొప్పది ఆయన వినయం. ఆయన గొప్ప జ్ఞాని. కానీ జ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించకుండా అవసరమైన సమయంలో ఉపయోగిస్తారు. ఆయనకు అపారమైన శక్తి ఉంది. కానీ దానిని స్వప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించరు. ఇవన్నీ ఒక గొప్ప మాతృసంస్కారానికి ప్రతిబింబాలుగా భావించవచ్చు.
‘ఆంజనేయుడు’ అనే పేరులోనే తల్లి గొప్పతనం
హనుమంతుడికి ఎన్నో పేర్లు ఉన్నాయి. హనుమాన్, ఆంజనేయ, మారుతి, పవనసుత, బజరంగబలి వంటి పేర్లతో ఆయనను భక్తులు ఆరాధిస్తారు. వీటిలో ‘ఆంజనేయుడు’ అనే పేరు మాత్రం నేరుగా ఆయన తల్లిని స్మరింపజేస్తుంది. ఒక మహావీరుడిని తల్లి పేరుతో పిలవడం భారతీయ సంస్కృతిలో మాతృమూర్తికి ఇచ్చిన గౌరవానికి చక్కని ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు.
అంజనీ దేవి కథ మనకు మరో గొప్ప విషయాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. తల్లితనం అంటే కేవలం బిడ్డకు జన్మనివ్వడం మాత్రమే కాదు; ఆ బిడ్డ వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దడం కూడా.
హనుమంతుడు రామభక్తికి, సేవకు, ధైర్యానికి, నిస్వార్థతకు ప్రతీకగా నిలిచారు. అందుకే ఆయనను కోట్లాది మంది భక్తులు ఆరాధిస్తున్నారు. అలాంటి మహనీయుడికి తల్లిగా అంజనీ దేవి కూడా చిరస్మరణీయురాలయ్యారు.
ప్రతి తల్లికీ అంజనీ దేవి ఒక స్ఫూర్తి
నేటి తల్లిదండ్రులకు కూడా అంజనీ దేవి కథ ఎంతో స్ఫూర్తినిస్తుంది. పిల్లలకు చదువు, సంపద, సౌకర్యాలు అందించడం ఎంత ముఖ్యమో.. అంతకంటే ముఖ్యంగా విలువలు, ధర్మం, దయ, ధైర్యం, బాధ్యత, భక్తి వంటి గుణాలను నేర్పడం అవసరమని ఆమె కథ సూచిస్తుంది.
హనుమంతుడి శక్తి ప్రపంచానికి తెలిసింది. కానీ ఆ శక్తికి పునాది వేసిన మాతృమూర్తి అంజనీ దేవి. అందుకే ఆమెను స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం హనుమంతుని తల్లిని స్మరించుకోవడం కాదు.. మాతృత్వంలోని త్యాగం, తపస్సు, సంస్కారం, ప్రేమకు నమస్కరించడం.
అంజనీ దేవి – ఒక మహావీరుడికి జన్మనిచ్చిన తల్లి మాత్రమే కాదు.. ధర్మం కోసం తన శక్తిని అర్పించిన హనుమంతుడి వెనుక నిలిచిన మహనీయ మాతృమూర్తి.
