‘‘స్వచ్ఛ సాగర్.. సురక్షిత సాగర్’’… కేంద్ర ప్రభుత్వం 2022 లో ప్రారంభించిన కార్యక్రమం. పౌరుల సాయంతో సాగే భారత దేశపు ప్రధాన తీరప్రాంత స్వచ్ఛతా కార్యక్రమం ఇది. ప్రజల విస్తృత భాగస్వామ్యం ద్వారా సముద్ర కాలుష్యాన్ని అరికట్టడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
భారతదేశానికి ఉన్న 7,500 కిలోమీటర్ల పొడవైన తీరప్రాంతం వుంది. ఆర్థికంగా బాగా ఉపయోగపడుతున్నా, మరో వైపు ప్లాస్టిక్ బాధిత సాగరంగా మారిపోతోంది. ఆధునిక వినియోగం వల్ల ఏర్పడే వ్యర్థాలైన పాలిథిన్ బ్యాగులు, పారేసిన చేపల వలలు, సీసాల మూతలు, సాషెట్లు, రబ్బరు మరియు లోహాలు వంటివి నదులు, అలల ద్వారా దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాల నుండి కొట్టుకొచ్చి ఇక్కడి బీచ్లలో పేరుకుపోతున్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలోనే భారత ప్రభుత్వం ‘స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్’ (శుభ్రమైన తీరం, సురక్షితమైన సముద్రం) అనే పౌర-నేతృత్వంలోని తీరప్రాంత పారిశుద్ధ్య ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. ఇది సముద్ర ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజల భాగస్వామ్య ఉద్యమాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది. ఇప్పుడు 2026 సెప్టెంబర్ 10 నుండి 19 వరకు షెడ్యూల్ చేయబడిన కొత్త ఎడిషన్తో, ఈ ప్రచారం భారతదేశ శాస్త్రీయ వ్యవస్థ యొక్క పూర్తి మద్దతుతో మరింత విస్తరిస్తోంది.
, ఈ ప్రచారం భారతదేశ శాస్త్రీయ వ్యవస్థ యొక్క పూర్తి మద్దతుతో మరింత విస్తరిస్తోంది. కేంద్ర సైన్స్ & టెక్నాలజీ మరియు ఎర్త్ సైన్సెస్ శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర బాధ్యత) డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, శాస్త్రీయ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఒంటరిగా కాకుండా, ఒక సమగ్ర పర్యావరణ వ్యవస్థగా పనిచేయాలని పిలుపునిచ్చారు. ఇది ఒక సంకేత పారిశుద్ధ్య ఆచారంగా ఉన్న ప్రచారాన్ని సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో కూడిన, సాక్ష్యాధారాలతో నడిచే జాతీయ మిషన్గా మార్చడాన్ని సూచిస్తుంది.
75 బీచ్ల నుండి జాతీయ ఉద్యమం వరకు
సముద్ర వాతావరణాన్ని అద్భుతంగా మార్చేందుకు ఉమ్మడి చర్యల ద్వారా పౌరుల నేతృత్వంలోని 75 రోజుల చొరవగా 2022లో పృథ్వీ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ (MoES) ఈ ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. దేశవ్యాప్తంగా 75 బీచ్లను 75 రోజుల్లో శుభ్రం చేయడానికి స్వచ్ఛ సాగర్, సురక్షిత సాగర్ ప్రచారం కింద ఈ మంత్రిత్వ శాఖ కోస్టల్ క్లీన్ అప్ డ్రైవ్ను ప్రారంభించింది. ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సంఖ్యలో ప్రజలు పాల్గొన్న, అత్యంత సుదీర్ఘంగా సాగిన మొదటి తీరప్రాంత పారిశుద్ధ్య ప్రచారంగా అప్పట్లో దీనిని అభివర్ణించారు. 75 అనే సంఖ్య యాదృచ్ఛికంగా ఎంచుకున్నది కాదు; భారత స్వాతంత్ర్య 75 ఏళ్ల వేడుకలను పురస్కరించుకుని చేపట్టిన ‘ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవ్’ జ్ఞాపకాలతో ప్రతిధ్వనించేలా, పర్యావరణ పరిరక్షణను జాతీయ పునరుజ్జీవన భావనతో ముడిపెట్టడానికి దీనిని ఎంచుకున్నారు.
సముద్రాలు, తీరప్రాంతాలు మరియు బీచ్లలో చెత్త పేరుకుపోవడం మరియు దాని వల్ల కలిగే ప్రతికూల ప్రభావాల గురించి ప్రజలలో అవగాహన పెంచడం ఈ రోజు యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా, ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ మూడవ శనివారం నాడు అంతర్జాతీయ తీరప్రాంత పారిశుద్ధ్య దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.
ఈ ప్రచారం ఎన్నడూ కేవలం ప్రభుత్వమే నిర్వహించే కార్యక్రమంగా భావించబడలేదు. ఈ పారిశుద్ధ్య చొరవ స్వచ్ఛంద సంస్థలు మరియు స్థానిక సంఘాల సహకారంతో భారతదేశం యొక్క మొత్తం తీరప్రాంతంలో నిర్వహించబడింది. ఇందులో పృథ్వీ విజ్ఞాన మంత్రిత్వ శాఖ, పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC), నేషనల్ సర్వీస్ స్కీమ్ (NSS), ఇండియన్ కోస్ట్ గార్డ్ మరియు నేషనల్ డిజాస్టర్ మేనేజ్మెంట్ అథారిటీ (NDMA) లతో పాటు అనేక కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విభాగాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు మరియు విద్యా సంస్థలు భాగస్వాములయ్యాయి. పర్యావరణానికి ప్లాస్టిక్ కలిగించే హాని మరియు క్షీణిస్తున్న సముద్ర ఆరోగ్యం పర్యావరణ సమతుల్యతకు ఎలాంటి ముప్పు తెస్తుందనే దానిపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడమే దీని స్పష్టమైన ఉద్దేశ్యం.
సామూహిక భాగస్వామ్యాన్ని ఆచరణలోకి తీసుకురావడానికి, ప్రచారం గురించి అవగాహన కల్పించడానికి మరియు సాధారణ పౌరులు బీచ్ క్లీనింగ్ యాక్టివిటీ కోసం స్వచ్ఛందంగా నమోదు చేసుకోవడానికి “ఎకో మిత్రం” (Eco Mitram) అనే మొబైల్ యాప్ను ప్రారంభించారు. ఇది ఒక చిన్న కానీ ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ; ఇది ప్రజల సద్భావాన్ని రికార్డ్ చేయగల, ట్రాక్ చేయగల స్వచ్ఛంద సేవా గంటలుగా మార్చింది మరియు ప్రచారానికి ఒక డిజిటల్ వెన్నెముకను అందించింది.
ఈ చొరవ ఎందుకు ముఖ్యం?
ఎందుకంటే ప్లాస్టిక్ అనేది భూమిపై మొదలై సముద్రంలో ముగిసే సమస్య. సముద్రపు వ్యర్థాలలో అధిక భాగం పడవల నుండి రావడం లేదు; అవి వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న నగరాలు, మురుగు కాలువలు మరియు నదుల నుండి వస్తున్నాయి. ఎగువన ప్రవర్తనను మార్చకుండా కేవలం బీచ్లను శుభ్రం చేసే ప్రచారం కేవలం లక్షణానికి మాత్రమే చికిత్స చేసినట్లు అవుతుంది. అందుకే ఈ చొరవ యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
అలాగే ఎందుకంటే తీరప్రాంత ఆర్థిక వ్యవస్థ అనేది ఒక జీవనోపాధి ఆర్థిక వ్యవస్థ. భారతదేశ తీరప్రాంతం మత్స్యకార వర్గాలను, పర్యాటక రంగాలను, ఓడరేవులను మరియు ఆక్వాకల్చర్ను పోషిస్తోంది. పాడైపోయిన బీచ్లు పర్యాటకుల రాకను తగ్గిస్తాయి; మైక్రోప్లాస్టిక్లు ఆహార గొలుసులోకి మరియు చివరికి చేపల మార్కెట్లలోకి ప్రవేశిస్తాయి. స్వచ్ఛమైన తీరం యొక్క ఆర్థిక శాస్త్రం కేవలం అమూర్త పర్యావరణవాదం కాదు; వాతావరణ మార్పులకు గురయ్యే మరియు కనీస బీమా లేని దేశంలోని కార్మికులకు ఇది ఓ ఆదాయ వనరు.
