ఢిల్లీలోని చాందీ చౌక్ వీధుల్లో ఒక భారీ ఊరేగింపు సాగుతోంది.. అకస్మాత్తుగా ఒక పెను శబ్దం! ఆ బాంబు పేలుడు ధాటికి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య పునాదులు కదిలిపోయాయి. అది 1912, డిసెంబర్ 23వ తేదీ. వైస్రాయ్ లార్డ్ హార్డింజ్ మీద బాంబు విసిరిన ఘటన అది. ఈ సాహసోపేతమైన ప్రణాళిక వెనుక ఉన్న సూత్రధారి మహోన్నత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు రాస్ బిహారీ బోస్. అసలు ఈ ప్రణాళిక ఎలా మొదలైంది? ఒక విప్లవకారుడు బ్రిటిష్ అధికారాన్ని ఎలా సవాలు చేశాడు? అనే విషయాలు ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
విప్లవకారుల ఆగ్రహం నుండి పుట్టిన వ్యూహం
రాస్ బిహారీ బోస్ 1886లో బెంగాల్లో జన్మించారు. చిన్నతనం నుండే బ్రిటిష్ వారి అన్యాయమైన విధానాలను చూసి ఆయన రక్తం మరిగిపోయేది. 1911లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశ రాజధానిని కోల్కతా నుండి ఢిల్లీకి మారుస్తున్నట్లు ప్రకటించింది, ఇది విప్లవకారుల్లో తీవ్ర అసంతృప్తికి దారితీసింది. ఒకవైపు దేశ ప్రజలు పేదరికంతో అలమటిస్తుంటే, మరోవైపు ఢిల్లీ దర్బార్ పేరిట బ్రిటిష్ వారు ప్రజా ధనాన్ని నీళ్లలా ఖర్చు చేయడాన్ని ఆయన సహించలేకపోయారు. ‘అనుశీలన్ సమితి’ వంటి రహస్య విప్లవ సంస్థలతో సంబంధం ఉన్న రాస్ బిహారీ బోస్, ఈ ఆడంబరాలన్నీ బ్రిటిష్ వారు భారత్ను కొల్లగొడుతున్న దానికి నిదర్శనాలని భావించారు. దీనికి నిరసనగా వైస్రాయ్ లార్డ్ హార్డింజ్ను లక్ష్యంగా చేసుకుని బ్రిటిష్ వారికి గట్టి గుణపాఠం చెప్పాలని నిర్ణయించుకున్నారు. బెంగాల్ మరియు పంజాబ్ విప్లవకారులను ఏకం చేసి, రాస్ బిహారీ స్వయంగా నాయకత్వం వహించి బాంబుల తయారీని ప్రారంభించారు.
రహస్య సన్నాహాలు మరియు దాడి వ్యూహం
ఈ ప్రణాళికను అత్యంత రహస్యంగా ఉంచుతూ, తన యువ సహచరుడు బసంత కుమార్ బిస్వాస్కు రాస్ బిహారీ బోస్ కీలక బాధ్యతలను అప్పగించారు. బసంత కుమార్ అత్యంత సాహసవంతుడు, పైగా మారువేషాలు వేయడంలో దిట్ట. ఢిల్లీకి రాజధానిని మార్చిన వేడుకల్లో భాగంగా డిసెంబర్ 23, 1912న వైస్రాయ్ ఊరేగింపు జరగాల్సి ఉంది. జనం ఎక్కువగా ఉండే చాందీ చౌక్ ప్రాంతంలోనే దాడి చేయాలని బోస్ నిర్ణయించారు. ఎవరికీ అనుమానం రాకుండా ఇంట్లో దొరికే వస్తువులతోనే బాంబును తయారు చేశారు. బసంత కుమార్ ఆడవేషంలో మహిళల గుంపులో కలిసిపోయి, సరైన సమయం చూసి బాంబు విసరాలని బోస్ ఆదేశించారు. ఈ వ్యూహం ఎంత రహస్యంగా సాగిందంటే, బ్రిటిష్ నిఘా వర్గాలకు కనీసం ఆనవాళ్లు కూడా దొరకలేదు.
ఊరేగింపు రోజున జరిగిన ఘటన
ఆ ఊరేగింపు రోజున చాందీ చౌక్ అంతా ఉత్సాహపూరితమైన వాతావరణంతో నిండిపోయింది. వైస్రాయ్ లార్డ్ హార్డింజ్ మరియు ఆయన భార్య లేడీ హార్డింజ్ వైభవంగా అలంకరించిన ఏనుగుపై అంబారీలో కూర్చున్నారు. వారి వెంట మావటివాడు, అంగరక్షకులు ఉన్నారు. గుర్రాలు, సైనికులు మరియు డోలు-నగరాల చప్పుళ్లతో ఆ ఊరేగింపు బ్రిటిష్ వారి అధికారదర్పాన్ని, వైభవాన్ని ప్రదర్శిస్తోంది. సరిగ్గా అదే సమయంలో, బసంత కుమార్ బిస్వాస్ స్త్రీ వేషంలో ఒక భవనంపై నుండి ఆ దృశ్యాన్ని వీక్షిస్తున్న మహిళల గుంపులో కలిసిపోయి వేచి చూస్తున్నారు. ఏనుగు భవనానికి దగ్గరగా రాగానే, బసంత బాంబును విసిరారు. రాస్ బిహారీ బోస్ దూరంగా ఉండి అంతా గమనిస్తూ ప్రణాళిక సక్రమంగా సాగేలా పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
భయంకరమైన బాంబు పేలుడు – బ్రిటిష్ రాజ్యంలో కలకలం
The Horrific Moment of the Blast: Photo Credit – IVSK
బాంబు విసరగానే చాందీ చౌక్లో భారీ శబ్దం వినిపించింది. అంతటా పొగ కమ్ముకుంది, తొక్కిసలాట మొదలైంది. లార్డ్ హార్డింజ్ స్పృహ తప్పి ఏనుగు పైనుండి కింద పడిపోయారు. ఆయన వెన్ను, తల మరియు కాళ్లకు గాయాలయ్యాయి, కానీ ఆయన ప్రాణాలతో బయటపడ్డారు. అయితే ఏనుగును నడిపే మావటివాడు అక్కడికక్కడే మరణించాడు. ఏనుగుపై ఉన్న అంబారీ (హౌదా) ముక్కలైపోయింది. ఆ బ్రిటిష్ శక్తి ప్రదర్శన కాస్తా చెల్లాచెదురైపోయింది. జనం భయంతో అటు ఇటు పరుగులు తీశారు. బసంత మరియు ఆయన సహచరులు ఆ రద్దీని ఆసరాగా చేసుకుని తప్పించుకున్నారు. రాస్ బిహారీ బోస్ వేసిన ఈ వ్యూహంలో ఇది అత్యంత ఉత్కంఠభరితమైన భాగం. ఎందుకంటే ఈ ఘటనతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం గజగజ వణికిపోయింది, అదే సమయంలో భారత విప్లవకారుల్లో కొత్త ఉత్సాహం ఉరకలేసింది. ఈ పేలుడు కేవలం భౌతికమైనది మాత్రమే కాదు, బ్రిటిష్ పాలన యొక్క పునాదులను సైతం కుదిపేసింది. ఈ కేసులో బసంత కుమార్ బిస్వాస్తో సహా మొత్తం 13 మందిని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం అరెస్టు చేసి, వారికి ఉరిశిక్ష విధించింది.
జపాన్ నుండి సాగిన స్వాతంత్ర్య సమరం
ఈ ఘటన తర్వాత రాస్ బిహారీ బోస్ పోలీసుల కళ్లు గప్పి జపాన్ చేరుకున్నారు. అక్కడ 1942లో ‘ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్’ను స్థాపించారు. విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయులందరినీ ఏకం చేసి దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడటమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. మే 25, 1886న బెంగాల్లోని వర్ధమాన్లో జన్మించిన రాస్ బిహారీ బోస్, జనవరి 21, 1945న తన 59వ ఏట టోక్యోలో తుది శ్వాస విడిచారు.
రాస్ బిహారీ బోస్ కథ మనకు స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో వ్యక్తిగత త్యాగాల విలువను గుర్తు చేస్తుంది. ఆయన సాహసం, మేధస్సు బ్రిటిష్ పాలనకు సవాలు విసిరి, స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో కొత్త ఉత్తేజాన్ని నింపాయి. దేశం కోసం చేసే పోరాటం ఎప్పటికీ వృథా పోదని ఆయన జీవితం మనకు చాటిచెబుతోంది.
