( జులై 25 – పండరీపురం పాండురంగ ఉత్సవం )
మహారాష్ట్రలోని పవిత్ర చంద్రభాగ (భీమా) నదీ తీరాన వెలసిన పండరీపురం భక్తుల ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇక్కడ కొలువైన శ్రీ పాండురంగ స్వామిని విఠలుడు, విఠోబా పేర్లతోనూ భక్తులు ఆరాధిస్తారు. శ్రీమహావిష్ణువు విఠోబా రూపంలో భక్తులను అనుగ్రహిస్తున్నాడనే విశ్వాసం ఉంది. ముఖ్యంగా ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి (తొలి ఏకాదశి) సందర్భంగా పండరీపురం క్షేత్రం భక్తి పారవశ్యంతో కళకళలాడుతుంది.
ఆషాఢ ఏకాదశి పర్వదినాన్ని పురస్కరించుకుని పండరీపురం పాండురంగ స్వామి ఆలయంలో ఘనంగా ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. ఆలయాన్ని సుందరంగా అలంకరించి ప్రత్యేక పూజలు, అభిషేకాలు, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపడతారు. దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల నుంచి లక్షలాది మంది భక్తులు ఈ మహోత్సవంలో పాల్గొనేందుకు పండరీపురానికి తరలివస్తారు.
భీమా నదీ స్నానం.. పుండరీకుడి దర్శనం
పండరీపురం చేరుకున్న భక్తులు ముందుగా చంద్రభాగ నదిలో పవిత్ర స్నానం ఆచరిస్తారు. ఈ నదిలో స్నానం చేస్తే పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. అనంతరం పాండురంగ స్వామి ఆలయానికి చేరుకుని, స్వామి ఈ క్షేత్రంలో కొలువుదీరడానికి కారణమైన భక్త పుండరీకుడిని దర్శించుకున్న తర్వాత పాండురంగుడిని దర్శించుకుంటారు.పండరీపురంలోని పాండురంగ స్వామి ఆలయం అత్యంత ప్రాచీనమైన దివ్య క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పేరుగాంచింది. స్వామివారి ఆవిర్భావం వెనుక ఉన్న పౌరాణిక గాథ భక్తులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటుంది.
పుండరీకుడి భక్తికి మెచ్చిన శ్రీహరి
స్థల పురాణం ప్రకారం, పూర్వం పుండరీకుడు అనే వ్యక్తి చెడు మార్గంలో నడిచి తల్లిదండ్రులను, భార్యను నిర్లక్ష్యం చేశాడు. విష్ణుభక్తులైన అతడి తల్లిదండ్రులు కుమారుడి మనసు మారాలని శ్రీహరిని ప్రార్థించారు. వారి ప్రార్థనలు ఫలించి కొంతకాలానికి పుండరీకుడు తన తప్పును గ్రహించాడు.
పశ్చాత్తాపంతో తల్లిదండ్రులకు అంకితభావంతో సేవ చేయడం ప్రారంభించాడు. అతడి భక్తిని పరీక్షించేందుకు ఒకసారి శ్రీమహావిష్ణువు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చాడు. అయితే ఆ సమయంలో పుండరీకుడు తల్లిదండ్రుల సేవలో నిమగ్నమై ఉండటంతో, కొద్దిసేపు వేచి ఉండమని కోరుతూ ఒక ఇటుకను చూపించాడు.
భక్తుడి సేవాభావాన్ని మెచ్చిన శ్రీహరి ఆ ఇటుకపై నిలబడి వేచి ఉన్నాడని పురాణ కథనం చెబుతుంది. అనంతరం పుండరీకుడి భక్తికి ప్రసన్నుడైన స్వామి వరం కోరుకోమని అడగగా, భక్తులను అనుగ్రహించేందుకు అక్కడే శాశ్వతంగా ఉండాలని పుండరీకుడు కోరాడు. దీంతో శ్రీహరి అక్కడ శిలారూపంలో పాండురంగుడిగా వెలసినట్లు స్థల పురాణం వివరిస్తుంది.
రుక్మిణీదేవికి ప్రత్యేక ఆలయం
పురాణ కథనాల ప్రకారం, శ్రీకృష్ణుడు మధురలో కనిపించకపోవడంతో రుక్మిణీదేవి ఆయనను వెదుకుతూ పండరీపురానికి చేరుకుంది. అక్కడ తన పతీశ్వరుడైన శ్రీకృష్ణుడిని చూసి తానూ ఆ క్షేత్రంలోనే ఉండిపోయింది. అయితే తనకు తెలియకుండా వచ్చినందుకు అలిగిన రుక్మిణీదేవి స్వామివారి పక్కన కాకుండా కొంత దూరంలో కొలువైందని భక్తుల విశ్వాసం.
అందుకే పండరీపురంలో రుక్మిణీదేవికి ప్రత్యేక ఆలయం ఉంది. ప్రతిరోజూ వేలాది మంది భక్తులు పాండురంగ స్వామిని, రుక్మిణీదేవిని దర్శించుకుని తమ మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు.
ఆషాఢ ఏకాదశికి ప్రత్యేక ఆకర్షణ
పండరీపురం వార్షిక ఉత్సవాల్లో ఆషాఢ ఏకాదశి అత్యంత విశిష్టమైనది. ఈ సందర్భంగా భక్తులు భజనలు, కీర్తనలు చేస్తూ, పాండురంగ నామస్మరణతో క్షేత్రానికి చేరుకుంటారు. మహారాష్ట్రలోని వార్కరి సంప్రదాయ భక్తులు ప్రత్యేకంగా పాదయాత్రలు నిర్వహించి స్వామివారిని దర్శించుకోవడం ఈ ఉత్సవానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.
భక్తి, విశ్వాసం, ఆధ్యాత్మిక పరంపరకు ప్రతీకగా నిలిచిన పండరీపురం పాండురంగ క్షేత్రం ప్రతి ఏటా కోట్లాది మంది భక్తులను ఆకర్షిస్తూ భక్తి భావాన్ని చాటుతోంది.
