( జూలై 24 – గుఱ్ఱం జాషువా వర్ధంతి )
తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో కవిత్వాన్ని సామాజిక మార్పుకు ఆయుధంగా మలిచిన మహనీయుల్లో మహాకవి గుఱ్ఱం జాషువా పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. ఆయన కవిత్వం కేవలం భావ వ్యక్తీకరణ మాత్రమే కాదు; సమాజంలోని అసమానతలు, అంటరానితనం, కులవివక్ష, పేదరికం, మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలపై సాగించిన సాహిత్య పోరాటం. తన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న బాధలను, అవమానాలను అక్షరాలుగా మలిచి సమాజాన్ని ప్రశ్నించిన ప్రజాకవి జాషువా. అందుకే ఆయనను “సామాజిక చైతన్య కవి”, “నవయుగ కవి” అని తెలుగు సాహిత్యం గౌరవిస్తుంది.
గుఱ్ఱం జాషువా 1895 సెప్టెంబర్ 28న అప్పటి గుంటూరు జిల్లా వినుకొండలో జన్మించారు. తండ్రి గుఱ్ఱం వీరయ్య, తల్లి లింగమాంబ. భిన్న కులాలకు చెందిన తల్లిదండ్రుల సంతానంగా జన్మించిన జాషువా చిన్ననాటి నుంచే సమాజంలోని కుల వివక్షను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించారు. పాఠశాలలో, సమాజంలో ఎదురైన అవమానాలు ఆయన మనసును తీవ్రంగా కలచివేశాయి. అదే బాధ తరువాత ఆయన కలంలో సామాజిక చైతన్యంగా రూపుదిద్దుకుంది. జాషువా తన ప్రాథమిక విద్యను వినుకొండలోనే అభ్యసించారు. ఆర్థిక ఇబ్బందులు, సామాజిక అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ విద్యపై ఉన్న ఆసక్తిని కోల్పోలేదు. తెలుగు, సంస్కృతం, ఆంగ్ల భాషలను స్వయంకృషితో అభ్యసించి గొప్ప పాండిత్యాన్ని సంపాదించారు. ఉద్యోగ జీవితంలో ఉపాధ్యాయుడిగా, పండితుడిగా పనిచేస్తూనే సాహిత్య సేవను కొనసాగించారు. పుస్తకాలే ఆయనకు గురువులయ్యాయి; సమాజమే ఆయనకు విశ్వవిద్యాలయమైంది.
జాషువా రచనలు మానవతా విలువలకు, సమానత్వానికి అద్దం పడతాయి. ఆయన రచనల్లో “గబ్బిలం”, “ఫిరదౌసి”, “ముంతాజ్ మహల్”, “క్రీస్తు చరిత్ర”, “కొత్తలోకం”, “బాపూజీ”, “ముసాఫరులు” వంటి రచనలు విశేష ప్రాచుర్యం పొందాయి. సంప్రదాయ పద్య ప్రక్రియలోనే ఆధునిక భావాలను వ్యక్తీకరించి తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త దిశను చూపించారు. జాషువా రచనల్లో “గబ్బిలం” అత్యంత ప్రసిద్ధమైన ఖండకావ్యం. శ్రీనాథుని కాశీ ఖండంకు భిన్నంగా, కాశీ విశ్వనాథుడిని దర్శించుకునే అవకాశం లేని ఒక దళితుని ఆవేదనను గబ్బిలం ద్వారా శివుడికి వినిపించారు. దేవాలయంలోకి ప్రవేశించడానికి కూడా అనుమతి లేని పరిస్థితిని ప్రశ్నిస్తూ, మానవత్వం కంటే కులానికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చే సమాజాన్ని ఆయన నిలదీశారు. ఈ కావ్యం తెలుగు సాహిత్యంలో సామాజిక విప్లవానికి నాంది పలికిందని విమర్శకులు అభిప్రాయపడతారు.
జాషువా కవిత్వం ప్రధానంగా సమానత్వం, మానవత్వం, సామాజిక న్యాయం, ఆత్మగౌరవం, సౌభ్రాతృత్వం వంటి విలువలను ప్రతిపాదిస్తుంది. కులం, మతం, వర్ణం పేరుతో మనుషులను విభజించడం ఆయనకు ఆమోదయోగ్యం కాదు. ప్రతి మనిషి సమానుడేనని, మానవత్వమే నిజమైన మతమని ఆయన తన రచనల ద్వారా స్పష్టం చేశారు. అంటరానితనం వల్ల కలిగే బాధను ఆయన కేవలం వర్ణించలేదు; దానిని నిర్మూలించాల్సిన అవసరాన్ని సమాజం ముందు ఉంచారు. అణగారిన వర్గాల పట్ల గౌరవ భావాన్ని పెంపొందించేందుకు ఆయన కవిత్వం శక్తివంతమైన సాధనంగా మారింది. అందుకే జాషువా రచనలు చదివిన ప్రతి పాఠకుడిలో ఆలోచన, ఆత్మపరిశీలన, సామాజిక బాధ్యత పెరుగుతాయి.
జాషువా భాష సరళమైనది, సూటిగా హృదయాన్ని తాకేది. అలంకారాల కంటే ఆలోచనలకు, ఛందస్సు కంటే సందేశానికి, పదసౌందర్యం కంటే మానవీయ విలువలకు ఆయన ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఆయన పద్యాల్లో భావగాంభీర్యం, మానవతా దృక్పథం, సామాజిక బాధ్యత సమన్వయమై కనిపిస్తాయి. అందుకే ఆయన రచనలు పండితులకు మాత్రమే కాకుండా సామాన్య పాఠకులకు కూడా సులభంగా అర్థమవుతాయి. జాషువా సాహిత్య సేవలకు అనేక గౌరవాలు లభించాయి. ఆయన రచించిన “క్రీస్తు చరిత్ర”కు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచం ఆయనను “కవికోకిల”, “నవయుగ కవి చక్రవర్తి”, “మహాకవి” వంటి బిరుదులతో సత్కరించింది. నేడు ఆయన పేరుతో సాహిత్య పురస్కారాలు, జయంతి, వర్థంతి ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తూ ఆయన సేవలను స్మరించుకుంటున్నారు.
1971 జూలై 24న గుర్రం జాషువా ఈ లోకాన్ని వీడినా, ఆయన ఆలోచనలు, రచనలు, మానవతా సందేశం నేటికీ సజీవంగానే ఉన్నాయి. ఆయన వర్థంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అంటే ఒక మహాకవిని గుర్తుచేసుకోవడం మాత్రమే కాదు; సమానత్వం, మానవత్వం, సామాజిక న్యాయం వంటి విలువలను మన జీవితంలో ఆచరించాలని సంకల్పించుకోవడం కూడా.
