1905 అక్టోబర్ 16న, లార్డ్ కర్జన్ కుట్రఫలంగా బెంగాల్ విభజించబడినప్పుడు, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ కలకత్తా వీధుల్లో అత్యంత అపూర్వమైన, ఉట్టికాళ్లతో, మౌనంగా, ఆధ్యాత్మిక భావనతో కూడిన మహోన్నత ఊరేగింపునకు నాయకత్వం వహించారు. పవిత్ర గంగాజలాలతో స్నానమాచరించి, “బెంగాల్ మట్టి, బెంగాల్ నీరు, బెంగాల్ గాలి, బెంగాల్ పండ్లు పవిత్రమవుగాక ఓ భగవంతుడా!” (బాంగ్లార్ మాటి బాంగ్లార్ జోల్, బాంగ్లార్ బా యు బాంగ్లార్ ఫోల్, పుణ్యో హౌక్ పుణ్యో హౌక్ హే భగవాన్) అనే తన కలకాలం నిలిచే సమైక్యతా గీతాన్ని ఆలపించారు. అనంతరం వారు హిందూ, ముస్లిం, కూలీ లేదా కార్మికుడు అనే తారతమ్యం లేకుండా సామాన్య ప్రజల కాషాయపు రంగు రాఖీలను కట్టారు. వారి పెదవులపై “భాయి భాయి ఏక్థాయి” (సహోదరులంతా ఒక్కటే) అనే దివ్యమైన సమైక్యతా నినాదం మారుమోగింది.
1942 విభజన పట్ల వామపక్షాల లొంగుబాటు వర్సెస్ 1905 రాఖీ
చరిత్రలోనే అత్యంత క్రూరమైన, సిగ్గుచేటైన వైరుధ్యం 1942లో వెలుగు చూసింది. 1905లో హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను పెంపొందించడానికి రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ రాఖీ వేడుకను నిర్వహించిన కొద్ది దశాబ్దాలకే, భారతీయ కమ్యూనిస్టులు జిన్నా ప్రతిపాదించిన “పాకిస్తాన్” ఏర్పాటు డిమాండ్కు బహిరంగంగా మద్దతు పలికారు!
ఫ్రమ్ ఫామైన్ టు నోయాఖాలి, 1943–47 సంకలనంలోని సజల్ బసు ప్రసిద్ధ వ్యాసం “కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా అండ్ ది ముస్లిం లీగ్”లోని పత్రాలను పరిశీలిస్తే ఒక నిజం బయటపడుతుంది. 1942లో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ సెంట్రల్ కమిటీలో డాక్టర్ గంగాధర్ అధికారి రూపొందించిన “అధికారి థీసిస్” (పాకిస్తాన్ అండ్ ఇండియన్ నేషనల్ యూనిటీ) ద్వారా, భారతదేశం ఒకే దేశం కాదని, అది 18 విభిన్న జాతీయతల కలగాయగూర అని, ముస్లిం లీగ్ డిమాండ్ చేసిన పాకిస్తాన్ అనేది ముస్లిం ప్రజల పురోగమనాత్మక స్వయంనిర్ణయాధికార ఉద్యమమని వాదించారు.
మాస్కో నుండి దిగుమతి చేసుకున్న జోసెఫ్ స్టాలిన్ వికృతమైన “నేషనాలిటీ థియరీ” ఆధారంగా, విభజన ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడానికి ముస్లిం లీగ్లోకి చొరబడాలని సజ్జాద్ జహీర్, డానియల్ లతీఫీ వంటి నాయకులకు కమ్యూనిస్టులు అధికారికంగా సూచించారు. 1946 ఆగస్టు 16న జరిగిన “గ్రేట్ కలకత్తా కిల్లింగ్” దారుణాలు, నోయాఖాలి అల్లర్లు — రవీంద్రనాథుని రాఖీ దారంలో దాగివున్న ఆధ్యాత్మిక, మానవతా సమైక్యతను, కమ్యూనిస్టులు దిగుమతి చేసుకున్న విషపూరితమైన భౌతికవాద వర్గపోరాట సిద్ధాంతం శాశ్వతంగా నాశనం చేసిందని నిరూపించాయి.
1940లు మరియు 50ల నాటి బి.టి. రణదివే తీవ్రవాద శకంలో, కమ్యూనిస్టులు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ను “ఆనందవాది కవి” అని లేదా ధనికవర్గ (బూర్జువా) కవి అని హేళన చేశారు. అదే సమయంలో బెంగాల్తో రాజకీయం చేయాలంటే రవీంద్రనాథుడిని పూర్తిగా బహిష్కరించడం అసాధ్యమని గ్రహించారు. దీంతో వారు ఒక తెలివిగా సాంస్కృతిక ఆక్రమణ లేదా “సాంస్కృతిక హైజాకింగ్”కు తెరతీశారు. సుధి ప్రధాన్ సవరించిన మార్క్సిస్ట్ కల్చరల్ మూవ్మెంట్ ఇన్ ఇండియా: క్రానికల్స్ అండ్ డాక్యుమెంట్స్ (నవన, 1979) మరియు రుస్తుం భరుచా రాసిన రిహార్సల్స్ ఆఫ్ రెవెల్యూషన్ (యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హవాయి ప్రెస్, 1983) గ్రంథాలలో, ఇండియన్ పీపుల్స్ థియేటర్ అసోసియేషన్ (IPTA), ప్రోగ్రెసివ్ రైటర్స్ అసోసియేషన్ (1936) రవీంద్రనాథుని పాటలను, కవితలను తమ వర్గపోరాట పాటలుగా ఎలా మార్చుకున్నాయో వివరించబడింది.
బెంగాల్లోని ప్రారంభ మార్క్సిస్ట్ మేధావులు, వామపక్ష రచయితలు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ను తరచూ లక్ష్యంగా చేసుకునేవారు. 1905లో భగవంతుడికి ఆత్మసమర్పణ చేసుకోవడానికి, ఆధ్యాత్మిక సోదరభావాన్ని చాటడానికి రవీంద్రనాథ్ స్వరపరిచిన పాటలను, IPTA వేదికలపై బలవంతంగా “ఫాసిస్ట్ వ్యతిరేక”, “శ్రామిక వర్గ విప్లవ పోరాట” పాటలుగా రీ-ఇంటర్ప్రెట్ (మరలా వ్యాఖ్యానించడం) చేశారు. కవి యొక్క ఉపనిషత్ స్ఫూర్తిని, ఆధ్యాత్మిక సమగ్రతను తుడిచిపెట్టి, ఆయన పాటలను ఒక ప్రచార యంత్రం యొక్క పొడిపొడి, యంత్రసంబంధమైన ప్రకటనలుగా దిగజార్చారు.
పశ్చిమ బెంగాల్లో 1977 నుండి 2011 వరకు సాగిన వామపక్ష ఫ్రంట్ 34 ఏళ్ల నిరంతర పాలన, రవీంద్రనాథుని ఉదార, స్వేచ్ఛాయుత, విశ్వ మానవతావాదంపై జరిగిన ఒక వ్యవస్థాగత దాడి. ది కారవాన్ మ్యాగజైన్ జూన్ 2011 నాటి ప్రత్యేక పరిశోధనాత్మక నివేదిక “సీన్స్ ఫ్రమ్ ది లాస్ట్ డేస్ ఆఫ్ కమ్యూనిజం ఇన్ వెస్ట్ బెంగాల్”లో వామపక్ష పాలనలో శాంతినికేతన్, కలకత్తాల మేధో వాతావరణం పార్టీ సంకెళ్లలో ఎలా చిక్కుకుందో చూపబడింది. ఇంగ్లీష్ మాట్లాడటాన్ని “వర్గ శత్రువు లక్షణం”గా ముద్రవేయడం, కంప్యూటర్లను “కార్మికుల శత్రువు”గా నిందించడం, రాక్ సంగీతాన్ని “సాంస్కృతిక కాలుష్యం” అని పిలవడం—ఈ అత్యంత ప్రతిగామి, ఉదారవాద రహిత సంకుచితత్వం రవీంద్రనాథుని విశ్వ-మానవతా తత్వానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకం. దీని అంతిమ, సిగ్గుచేటైన ప్రతీకాత్మక పతనం మార్చి 25, 2004న సంభవించింది. వామపక్ష ప్రభుత్వ తీవ్ర నిర్లక్ష్యం, సంపూర్ణ పరిపాలనా వైఫల్యాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని, శాంతినికేతన్లోని రవీంద్ర మ్యూజియం నుండి కవి నోబెల్ పతకం దొంగిలించబడింది—అది నేటికీ లభించలేదు.
రవీంద్రనాథుని పట్ల ఈ మార్క్సిస్ట్ వ్యతిరేకత, అలాగే రక్షాబంధన్ పండుగ పట్ల వారికున్న తీవ్ర అసహనం నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. 2023 మరియు 2024 ఆగస్టులలో, కేరళలోని పినరయి విజయన్ వామపక్ష ప్రభుత్వం పరిధిలోని డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ మెడికల్ ఎడ్యుకేషన్ (DME), మెడికల్ కాలేజ్ క్యాంపస్లలో రక్షాబంధన్ జరుపుకోవడంపై తీవ్రమైన నిషేధం విధిస్తూ అధికారిక సర్క్యులర్ జారీ చేసింది. ఇది ది హిందూ, ది న్యూస్ మినిట్ లలో పెద్ద వివాదానికి దారితీసింది. రాఖీలు కట్టడానికి వెళ్లిన సాధారణ విద్యార్థులపై SFI క్యాడర్లు దాడులు చేసి, ఆ పండుగను “వర్గాల అజెండా” అని ముద్రవేశారు.
అదే సమయంలో, వామపక్ష-ఫెమినిస్ట్ ఐకాన్ కవితా కృష్ణన్ (AIPWA), మరియు సీపీఐ(ఎం) పొలిట్బ్యూరో సభ్యురాలు బృందా కరత్ తమ పుస్తకం సర్వైవల్ అండ్ ఎమాన్సిపేషన్: నోట్స్ ఫ్రమ్ ఇండియన్ విమెన్స్ స్ట్రగుల్స్ (త్రీ ఎస్సేస్ కలెక్టివ్, 2005)లో రక్షాబంధన్పై తీవ్రస్థాయిలో దాడి చేస్తూ, దానిని “మహిళల బానిసత్వానికి, ఆధారపడటానికి చిహ్నం” అని అభివర్ణించారు. వారి కోణంలో, రాఖీలోని “రక్షణ” అనే భావన మహిళలను పురుషులకు లొంగి ఉండేలా చేస్తుందని, మహిళల స్వతంత్ర రాజ్యాంగ గుర్తింపును తిరస్కరిస్తుందని వాదించారు.
ఒకే ఒక పసుపు దారంతో రవీంద్రనాథ్ జరిపిన 1905 నాటి ఉత్సవం, విదేశీ సిద్ధాంతాల పరిభాషతో లేదా పొడిపొడి యంత్రసంబంధిత వర్గపోరాటంతో మానవ హృదయాన్ని గెలవలేమని నిరూపించింది. భారతదేశ మట్టి గుండెచప్పుడు—దాని ఆధ్యాత్మిక, సాంస్కృతిక వారసత్వంలో, విశ్వ ఐక్యత పట్ల ఉండే గాఢమైన ప్రేమలో ఉంది. ఈ దిగుమతి చేసుకున్న పరాన్నజీవి ఎర్ర మేనిఫెస్టో దానిని ఎన్నటికీ తాకలేకపోయింది.
అందువల్లనే, నేడు మాస్కో లేదా లండన్ సిద్ధాంతాల వాగ్వాదాలు చరిత్ర చెత్తబుట్టలో విసిరివేయబడగా, రవీంద్రనాథుని కాషాయ రంగు దారాల రక్షాబంధన్ ఉత్సవం ఇప్పటికీ నింగిలో, భారత ప్రజల హృదయాలలో మహోన్నతంగా మారుమోగుతూనే ఉంది: ఏక్ సూత్రే బాంధియాఛి సహస్రటి మోన్, ఏక్ కార్జే సొపియాఛి సహస్ర జీబోన్ — వందేమాతరం (వేలాది మనస్సులను ఒకే దారంతో బంధించాం, ఒకే కార్యం కోసం వేలాది జీవితాలను అర్పించాం — వందేమాతరం).
